زیارت دوست

می خواهم تا جایی که بتوانم پر بگیرم اما تا بارگاهت راه طولانیست.جاده های دور را سرزمین و کاشانه خویش را به امید زیارت تو و رحمتت پشت سر می گذارم اکنون در روز تولدت من اینجا هستم  در بهشت حرمت و زائر تمام ستاره هایت هستم .

دستم رابگیر تا بتوانم به پنجره فولادت پنچه بیاویزم و آرزوهایم را برایت زمزمه کنم .یاریم کن تا بتوانم آنچه در دل دارم را برایت بگویم و گرنه شوق وصالت زبان را لال و قاصر می کند و نمی توان حرف ها و درد دل ها را بیان نمود هنوز چشمم به گنبد و گلدسته های توست به ضمانتت چشم دوخته ام ای ضامن آهو دستم را بگیر.........

به مناسبت ولادت امام رضا (ع)

بیماری زونا(Herpes zoster)

هریس زوستر(زونا)، یک بیماری عفونی حاد است که در اثر دوباره فعال شدن ویروس واریسلا زوستر( آبله مرغان) ایجاد می شود . ویروس آبله مرغان بعد از سپری شدن این بیماری به صورت غیرفعال در بدن باقی می ماند و دراثرعواملی چون استرس، پیری و ضعیف شدن دستگاه ایمنی بدن دوباره فعال می شود.

عوامل‌ افزایش‌ دهنده‌ خطر

* سن‌ بالای‌ 50 سال‌

* استرس

* وجود یک‌ بیماری‌ که‌ باعث‌ کاهش‌ مقاومت‌ بدن‌ شده‌ باشد.

* استفاده‌ از داروهای‌ سرکوب ‌کننده‌ ایمنی‌ یا ضد‌ سرطان

* جراحی‌ یا تاباندن‌ اشعه‌ به‌ نخاع‌

* لوسمی یا لنفوم

علایم و نشانه‌ ها

علایم اولیه شامل سردرد تب ‌‌و لرز خفیف و احساس بدحال و کسلی است. به دنبال علایم اولیه فرد دچار احساس درد سوزشی و افزایش حساسیت پوستی در ناحیه‌ای که اعصاب محیطی آن توسط ویروس آلوده شده بوده و دوباره فعال و در حال تکثیر است می ‌شود. شدت درد از خفیف تا بسیار شدید متغیر است. به دنبال آن تاول‌ های قرمز و دردناکی که 4-5 روز پس از علایم اولیه در سطح بدن به وجود می ‌آیند. تاول‌ ها معمولاً در روی یک نوار پهن پوست قرمز در امتداد مسیر رشته‌ های عصبی حسی در یک درماتوم خاص پوست پدید می‌آیند. درماتوم به یک ناحیه از پوست گفته می شود که عصب دهی با منشا جنینی مشترک داشته باشد. تاول‌ها را غالبا می‌ توان در ناحیه قفسه سینه دید که البته تنها در یک طرف بدن گسترش می ‌یابند. از علایم شایع می‌ توان به تب و لرز خفیف و احساس کسالت و همچنین حالت تهوع دل ‌پیچه‌ یا اسهال‌ خفیف می‌ توان نام برد.

عوارض‌ احتمالی‌

* عفونت‌ باکتریایی‌ ثانویه‌ در تاول‌ های‌ زونا

* درد مزمن، خصوصا در سالمندان، که‌ تا ماه‌ها یا سال‌ها در مسیر رشته‌ های‌ حسی‌ محل‌ قبلی‌ وجود تاول‌ ها باقی‌ می‌ ماند.

* زخم‌ قرنیه

* عفونت‌ دستگاه‌ عصبی‌ مرکزی‌

تشخیص

* تشخیص‌ معمولا تا زمان‌ بروز بثور پوستی‌ امکان ‌پذیر نیست‌. قبل‌ از آن‌، علائم‌ ممکن‌ است‌ شبیه‌ آپاندیسیت، جمع‌ شدن‌ مایع‌ دور ریه‌ یا سایر بیماری‌ ها باشند.

* ندرتا آزما یش‌ خون، کشت‌ مایع‌ تاول ‌ها و نمونه‌ برداری‌ از پوست‌ انجام‌ می‌ گیرد.

درمان
اسیکلوویر، یکی از داروهای موثر برای درمان این بیماری است که در نابودی ویروس واریسلا زوستر، کاهش درد و تقویت سیستم ایمنی بیماران نقش به سزایی دارد. در صورت تشخیص بیماری زونا توسط پزشک، مصرف قرص اسیکلوویر 24 ساعت بعد از احساس درد و سوزش و حتی قبل از بروز بشورات جلدی، توصیه شده است دسیکلوویر، فامسیکلوویر، و پنسیکلوویر از جمله داروهایی هستند که گاهی اوقات به جای اسیکلوویر برای درمان بیماری زونا به کار می روند.
کورتیکو استروئیدها نظیر پردنیسون، برای کاهش التهاب و مهار پاسخ ایمنی بدن مورد استفاده قرار می گیرد. تاثیر این دارو بر روی افراد مسن به مراتب بیشتر از افراد جوان است، البته این دارو را باید با تجویز پزشک و با احتیاط مصرف کرد. برای کاهش درد می توان از آنالژزیک ( تشکیل دهنده های درد) نظیر کپسول و همچنین کمپرس آب سرد استفاده کرد. مصرف محلول کالامین ( پودر سرخ رنگ حاوی روی) و آنتی هیستامین ( قرص و پماد)، برای کاهش خارش توصیه شده است. زوستریکس، پمادی است که از کپزاسین تهیه شده و برای جلوگیری از درد حمله ای که در امتداد عصب ها ایجاد می شود، موثر است و مصرف ویتامین های (C,D,E) مولتی ویتامین و ب – کمپلس هم برای تقویت سیستم دفاعی بدن و ترمیم بافتهای آسیب دیده ، مفید هستند.
تغذیه و نکات بهداشتی
در مدت بیماری از غلات ، برنج قهوه ای، میوه و سبزی خام، بیشتر استفاده کنید. از مصرف فرآورده های استامینوفن پرهیز کنید، چون باعث طولانی تر شدن بیماری می شود . جدا کردن وسایل شخصی بیمار، تمیز نگه داشتن پوست، مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک، اجتناب از خاراندن و کندن تاولها و قرار دادن موضع آسیب دیده در معرض نور خورشید برای مدت چند دقیقه، از جمله مواردی است که باید رعایت شود.

دیابت

بیماری دیابت یکنوع اختلال در سوخت وساز بدن است.به طوری که بدن در این اختلال قادر به استفاده کامل از قند نمی باشد.قند خون گلوکز نام دارد .مولکولهای قند از طریق دستگاه گوارش وارد خون شده و توسط هورمونی بنام انسولین که از سلول های بتای جزایر لانگرهانس لوزالمعده ترشح می شود به سلول های بدن اجازه ورود می یابند تا در آنجا برای تولید انرژی مصرف یا ذخیره گردند. در این بیماری یا انسولین مورد نیاز وجود ندارد ، یا ناکافی است و یا اینکه سلول ها نسبت به انسولین مقاومت نشان می دهند. بالا بودن قند خون و عدم کنترل آن در دراز مدت می تواند در همه ی اندام های بدن از جمله چشم ، کلیه ، قلب و عروق خونی ایجاد اختلال نماید.

اگر تظاهرات و علائم آن در سنین جوانی یا کودکی ظاهر شود،آنرا بیماری دیابت جوانان (نوع۱) و اگر در سنین بالاتر بروز نماید،آنرا بیماری دیابت بزرگسالان(نوع ۲) می نامند.

علائم بالینی دیابت عبارتند از:

۱-عدم توانایی در سوخت و کربوهیدراتها.

۲-افزایش قابل ملاحظه گلوکز در خون 

۳-دفع مقادیر مختلفی قند از ادرار.

میزان بیماریهای قلبی در افراد دیابتی ،دو تا سه برابر بیشتر از غیر دیابتیهاست.

طبق دستورW.H.Oدیابت به دو دسته کلی تقسیم می شود: 

دیابت نوع ۱:

I.D.D.M:

دیابت وابسته به انسولین که دیابت جوانان هم گفته می شود.دیابت نوع 1 یا دیابت نوجوانان، که نوعی بیماری خودایمنی است و در نتیجه تخریب نابجای سلول‌های مولد انسولین بوسیله دستگاه ایمنی بدن رخ می‌دهد. علت این بیماری که معمولا افراد را در سنین نوجوانی درگیر می‌کند، دقیقا مشخص نیست و علاجی هم برای آن وجود ندارد.

این بیماران مجبورند از همان ابتدا با تزریق انسولین خارجی کمبود این هورمون را در بدن رفع کنند و قند خود را در حالت عادی نگه دارند.

دیابت نوع ۲:

N.I.D.D.M:

دیابت غیر وابسته به انسولین که در بزرگسالان دیده می شود و زمینه ارثی در ایجاد آن دخیل است. این نوع دیابت به علت مقاومت پیدا کردن سلول‌های بدن به انسولین رخ می‌دهد. 

لوزالمعده مبتلایان به این نوع دیابت انسولین تولید می‌کند، اما این مقدار آنقدر کافی نیست که سطح قند خون یا گلوکز را در حد عادی حفظ کند. یک عامل مهم در ایجاد مقاومت به انسولین و بالارفتن قند خون در این بیماران چاقی آنهاست.

دیابت نوع 2 نیز علاجی ندارد، اما کارهای مختلفی می‌توان برای اداره درمانی و نیز پیشگیری از آن انجام داد. برای کنترل و جلوگیری از این بیماری باید رژیم غذایی سالم مصرف کرد، به مقدار کافی ورزش کرد و وزن خود را متعادل نگهداشت.

بیمارانی که این اقدامات در آنها موثر واقع نشود، معمولا تحت درمان با قرص‌های خوراکی پایین‌آورنده قند خون قرار می‌گیرند؛ البته ممکن است در درازمدت این قرص ها تاثیر خود را از دست بدهند و بیمار مجبور شود با تزریق انسولین قند خون خود را طبیعی نگهدارد.

کنترل دقیق دیابت و طبیعی‌کردن قند خون در هر دو نوع این بیماری می‌تواند باعث جلوگیری از بروز عوارض درازمدت تهدید کننده حیات ناشی از آن شود و عمر طبیعی بیماران را تضمین کند.

دیابت نوع 2 بسیار شایع ‌تر از دیابت نوع یک است به طوری که 90 تا 95 درصد بیماران به نوع 2 دیابت مبتلا هستند.

بیماری قند یا دیابت شیرین(به انگلیسی:Diabetes mellitus):

 یک اختلال مزمن متابولیک یا سوخت و سازی در بدن است که سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل قندها کاهش می‌یابد. از این‌رو میزان قند خون افزایش می‌یابد. در تعریف سازمان بهداشت جهانی٬ دیابت یک بیماری است که در آن بدن یا دچار کمبود انسولین است یا انسولین تولیدی را به درستی مصرف نمی‌کند. انسولین یک هورمون است که برای تبدیل قند و نشاسته و کربوهیدرات به انرژی مورد نیاز در سلول‌های بدن ضروری و مورد نیاز است. عوامل به وجود آورنده دیابت هنوز هم ناشناخته است البته عوامل ژنتیکی و چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد به دیابت دارند. طبق نظر سازمان جهانی دیابت اندازه‌گیری قند خون جهت غربالگری توصیه می‌شود.

تقسیم بندیهای دیگر دیابت به شرح زیر است:

G.D.M:

دیابت بارداری است.دیابت بارداری مربوط به چند ماهه آخر دوران بارداری است و معمولاً سابقه خانوادگی در ابتلا به آن نقش دارد. کاهش مصرف کربوهیدرات‌ها و محدود کردن دریافت قندهای خالص و افزایش تعداد وعده‌های غذا و کاهش حجم وعده‌ها از جمله عوامل بهبود بخش می‌باشند. ناگفته پیداست که این نوع دیابت فقط در بانوان شیوع دارد. در واقع این دیابت مختص به دوران بارداری زنان است ولی حدود ۵ تا ۱۰٪ از این زنان فورا بعد از اینکه باردار شدند دیابت آنها به دیابت نوع دو تبدیل می‌شود

I.G.T:

:اختلال در تحمل گلوکز است،که دیابت نیست ولی ممکن است به دیابت تبدیل شود.

اکثر مبتلایان به دیابت از نوع ۲ هستند.در برابر هر ۱۰-۸ نفر که به این دیابت مبتلا هستندیک نفر به دیابت نوع ۱ مبتلا است.

I.D.D.M:

غالبا” از دوران کودکی شروع می شود واستعداد ژنتیکی در بروز آن حائز اهمیت است.بیماریهای ویروسی مثل:سرخجه- اوریون و یا بیماریهای دیگر سبب ایجاد واکنش خود ایمنی در بدن می شود.بنابراین:سلولهای بتای پانکراس،آنتی کور در برابر خودشان تولید می کنند،بنابراین این سلولها آسیب دیده و ترشح انسولین مختل می شود.

در مجموع هرنوع اختلال در پانکراس که موجب قطع کامل تولید انسولین شود ،به آن دیابت وابسته به انسولین یا دیابت نوع ۱ می گویند،که در گذشته بنام دیابت جوانان شناخته می شد.

مقادیر طبیعی قند خون: 

F.B.S

یا قند خون ناشتا ۱۰۰-۶۰ میلی گرم در دسی لیتر است .اگر F.B.S بین ۱۴۰-۱۱۵ میلی گرم در دسی لیتر باشد فرد I.G.Tاست و اگر بیشتر از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد بیمار قطعا” دیابتی است.

قند خون ۲ ساعت بعد از غذا باید کمتر از ۱۲۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد. 

هدف مطلوب در بیماران دیابتی این است که قند خون را به کمتر از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر برسانیم.

دو عامل در بروز دیابت نقش مهمی دارد:

۱-چاقی ۲-ارث 

دیابت نوع ۲ همراه با چاقی است.از اختصاصات این دیابت مقاومت محیطی به انسولین است.یعنی ممکن است میزان انسولین در پلاسما طبیعی هم باشد ولی بدلیل مقاومت محیطی موثر نیست. 

چاقی اغلب در بزگسالان دیابتی قبل از ظهور بیماری مشاهده شده است .و عملا” دیده می شود که افراد دارای وزن طبیعی یا تا حدی کم وزن کمتر مستعد ابتلاء به بیماری دیابت می باشند .

عادات غذایی بد و نا کافی به اضافه پرخوری و نداشتن فعالیتهای بدنی ممکن است زمینه را برای تظاهر علائم بیماری دیابت آماده سازد.برخی از پزشکان معتقدند که رابطه این بیماری با فعالیتهای فکری بیش از فعالیتهای جسمی است.بدین معنی که فشارهای عصبی و نگرانیها ممکن است در بروز بیماری دخالت داشته باشد.بیماریهای کبدی -کیسه صفرا-تیروئیدو غده پانکراس نیز اغلب همراه دیابت دیده شده اند.تغییرات عروقی و سایر بیماریهای قلب و عروق -بیماریهای عروق محیطی-رتینوپاتی(آسیب شبکیه چشم) ،نوروپاتی (آسیب اعصاب مرکزی) و نفروپاتی (آسیب کلیه ها) در بیماران مبتلا به دیابت در مقایسه با افراد غیر دیابتی بیشتر مشاهده می شود.بنظر می رسد عامل ارثی اهمیت زیادی داشته باشد.

بیماری دیابت از زمان لقاح شروع می شود و از این زمان تا شروع تظاهرات آشکار بیماری ممکن است چند ماه تا چند سال طول بکشد.

عوارض

عوارض دیابت بطور عمده به دو دسته تقسیم می‌شود:

میکروآنژوپاتی

شامل رتینوپاتی(نابینایی)٬ نفروپاتی(آسیب‌های گلومرول و دفع آلبومین) و نوروپاتی(کاهش یا ازدست دادن حس درد). 

ماکروآنژوپاتی

شامل کوروناروپاتی(حملات قلبی)٬ آرتریوپاتی(از درد ماهیچه تا قانقاریا)

ناشنوایی و نشانگان پاهای سوزان نیز جزو عوارض دیابت هستند. یکی از دلایل این امر چسبیدن قند(در غلظت بالا) به یاخته‌ها و تبدیل آن به ماده‌ای مضر به نام سوربیتول می‌باشد. پزشکان به‌وسیله انجام آزمایشی بنام هموگلوبین

A1Cو اندازه‌گیری میزان قند چسبیده به سلولها به میزان آسیب‌های عصبی وارد شده پی می‌برند.

دیابت ممکن است منجر به اختلال در کارکرد مری و تنبلی معده، اختلالات کیسه صفرا، اختلالات عملکرد کبدی و اختلال در عملکرد روده بزرگ و کوچک شود که هر کدام به نوع خود باعث بروز علائم ویژه‌ای می‌شود.

بسیاری از افراد پس از آغاز درمان و استفاده از دارو حتی از قبل هم چاق‌تر می‌شوند و این بدان علت است که تقریباً تمام داروهایی که برای بهبود این افراد تجویز می‌شود آنها را گرسنه می‌کند و باعث می‌شود که کبد مازاد انرژی را به چربی تبدیل نماید. لوزالمعده به منظور جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون پس از صرف غذا مقداری انسولین در خون وارد می‌کند و انسولین با راندن قندها به درون یاخته‌ها از وقوع این امر جلوگیری می‌کند. اما انسولین و تمام داروهایی که از آن ساخته می‌شوند باعث می‌شوند که شما همواره احساس گرسنگی کنید، بنابراین در تجویز انسولین سعی این است که با کمترین میزان مصرف انسولین بتوانیم از بالا رفتن قند خون جلوگیری بعمل بیاوریم.

رژیم غذایی

بسیاری از افرادی که بعد از سن ۴۰ سالگی دچار دیابت می‌گردند با رعایت یک رژیم غذایی مشتمل بر مصرف سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و ماهی و محدود کردن شدید فراورده‌های شیرینی‌پزی و شکر و محدود کردن دریافت کربوهیدرات می‌توانند حال خود را بهبود بخشند. بسیاری از کسانی که دچار دیابت شده‌اند انسولین مصرف می‌کنند آنها توانایی کافی برای پاسخ دادن به انسولین را ندارند و این امر به علت وزن بالا و مصرف زیاد قندهای تصفیه شده از سوی آنهاست. اولین دستور برای برطرف کردن این حالت استفاده از غلات و دانه‌های کامل به جای فرآورده‌های شیرینی و نان‌پزی(آرد سفید) است. این امر با کمک به احساس سیری و خوردن کمتر باعث محدود کردن دریافت مهم‌ترین منبع دریافت چربی‌ها خواهد گردید

برپایه پژوهش‌هایی که در اروپا انجام گرفته‌است نشان داده شده که دریافت مقادیر بسیار زیاد پروتئین به کلیه‌های یک فرد دیابتی آسیب وارد می‌کند بنابراین دیابتی‌ها باید از مقادیر کمتر گوشت و ماکیان و تخم مرغ استفاده نمایند. همچنین تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که کربوهیدرات‌های تصفیه شده میزان نیاز به انسولین را افزایش و چربی‌های غیر اشباع تک‌پیوندی و چندپیوندی موجود در سبزیجات و چربی‌های امگا-۳ موجود در روغن ماهی و همچنین استفاده از آرد کامل و دانه‌های کامل بجای آرد تصفیه شده نیاز به انسولین را کاهش می‌دهد. سطح بالای قند خون بعد از صرف غذا موجب می‌شود که قندها به یاخته‌ها چسبیده و تبدیل به ماده‌ای سمی (برای یاخته‌ها) بنام سوربیتول شوند که این ماده به اعصاب و کلیه و رگ‌ها و قلب آسیب خواهد رساند. 

زخم‌های دیابتی:

زخم‌های دیابتی، جراحت‌هایی در پوست، چشم، اعضای موکوسی و یا یک تغییر ماکروسکوپی در اپیتلیوم نرمال افراد دیابتی تیپ ۱ و ۲ می‌باشد. بیش از ۷۵ ٪ افراد دیابتی، مبتلا به زخم‌های دیابتی هستند که در امریکا بیش از ۸۰ ٪ آن‌ها منجر به قطع عضو می‌شوند[نیازمند منبع] که در صورت مراجعه به خوبی درمان می‌شدند. زخم‌ها در هنگام بروز، مستعد عفونت هستند (اگرچه عفونت به ندرت در اتیولوژی زخم‌های دیابتی دخالت دارد). این جراحت‌ها معمولا به دلیل زخم‌های اولیه، التهاب، عفونت و یا شرایط دارویی ایجاد می‌شوند که سلامتی را به‌خطر می‌اندازند. به طور کلی افرادی با سابقه دیابت بیش از ۱۰ سال، جنس مذکر(مردها)، عوارض قلبی‌عروقی، عوارض کلیوی، بیشتر از دیگر بیماران دیابتی٬ در معرض خطر زخم پای دیابتی می‌باشند. دیگر دلایل ایجاد این زخم‌ها شامل عفونت ثانویه(باکتری، قارچ و یا ویروس) و ضعف شدید بیمار می‌باشند.

علایم زخم دیابتی:

علایم شایع در عفونت‌های پا ی دیابتی شامل موارد زیر است:

میخچه، کالوس

ناهنجاری‌های استخوان پا

تب، قرمزی، ادم یا دیگر علایم عفونت

بافتی که روی محل جدید عفونت به وجود(scar) می‌آید

زخم‌های پا که در ا ثر آسیب عصبی یا جریان خون ضعیف به وجود می‌آیند (زخم‌ها اغلب بالای قوزک یا زیر شست و یا در محلی از پا که ناشی از نامناسب بودن کفش است، تشکیل می‌شود).

تغییر شکل عضلات، پوست یا استخوان پا در اثر آسیب عصبی و گردش خون ضعیف

کند بودن مراحل بهبود زخم

پینه بستن پا و انگشتان چماقی

عوارض 

در افراد مبتلا به دیابت به دلیل اختلال در اعصاب کنترل کننده عروق، پوست پا خشک و ترک خورده می‌شود و به‌دنبال آن کالوس‌ها تشکیل می‌گردند.تاخیر در بهبودی کالوس‌ها سبب ایجاد زخم و شکاف می‌شود، همچنین این کالوس‌ها به علت آسیب بهاعصاب پا موجب عدم احساس درد به طور منظم می‌گردند. به دلیل عفونت سریع و درمان دیر هنگام احتمال قطع عضو یا مرگ نیز وجود دارد.

در تشخیص و ارزیابی زخم‌های دیابتی پزشک باید علایم و سابقه پزشکی بیمار را بررسی کند، علاوه بر آن موارد تشخیصی زیر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد:

کشت زخم به منظور تشخیص عفونت

رادیوگرافی برای مشخص کردن عفونت دراستخوان

برای مشخص کردن

MRI اسکن و CT-کیست‌های چربی

بررسی‌های داپلر برای تعیین مناسب بودن گردش خون(HbA1c)

تست گلوکز و شمارش کامل سلول‌های خونی و تست

WBCبرای تشخیص عفونت، زیرا مقادیر بالای

معمولا نشان دهنده عفونت است.

درمان

درمان زخم‌های دیابتی به طرق مختلف انجام می‌گیرد:

مراقبت پا: که شامل مرطوب نگه داشتن محیط زخم با ا نتخاب ماده مناسب، همچنین خشک نگه داشتن لبه‌های زخم.در بیماران دیابتی وابسته به انسولین که مبتلا به زخم هستند، مراقبت‌ها حدود ۳ سال ادامه می‌یابد.

آنتی بیوتیک‌ها: آنتی بیوتیک‌ها حتی زمانی که عفونت‌ها بروز نکرده‌اند(پروفیلاکتیک) تجویز می‌شوند تا از بروز عفونت جلوگیری شود.

کنترل قند خون : یکی از عوامل ایجاد زخم‌های دیابتی، بالا بودن قند خون است. بالا بودن قند خون ایمنی را کاهش می‌دهد و بهبودی زخم را به تاخیر

می‌اندازد. کنترل قند خون چه به صورت تجویز دارویی و چه به صورت غذایی و همچنین تجویز انسولین به صورت کوتاه مدت زخم را بهبود می‌بخشد و قند اولیه را کنترل می‌کند.

پیوند پوست : پیوند پوست نیز می‌تواند زخم‌های دیابتی را درمان کند. 

جراحی: برداشت بافت مرده اطراف محل زخم معمولاً برای تمیز کردن و بهبودی زخم‌ها انجام می‌شود. جراحی بای پس، جریان خون را در شریان پا بهبود می‌بخشد که ممکن است در التیام زخم و جلوگیری از قطع عضو کمک کننده باشد و در پایان قطع عضو برای متوقف کردن گسترش عفونت نیاز است. 

اکسیژن درمانی هایپر باریک : افزایش ۵ برابر غلظت

Oاز ۲۰ ٪ تا ۱۰۰ ٪ و افزایش فشار آن از ۱ اتمسفر به ۲ اتمسفر در مجموع منجر به ۱۰ برابر شدن میزان اکسیژن می‌شود که یکی از اثرات آن به وجود آمدن رگ‌های خونی بیشتر در محل می‌باشد که منجر به کاهش جریان خون و مناسب تر شدن جریان به مناطقی که بلوک خونی دارند می‌گردد. به نظر می‌رسد درمان اکسیژن هایپر باریک به کاهش قطع عضو کمک می‌کند. 

پیش گیری 

برای پیشگیری از تشکیل زخم‌های دیابتی راه‌های مختلفی وجود دارد که عبارتند از: پرهیز از سیگار، تحت کنترل داشتن قند وفشار خون و کلسترول، ورزش برای تحریک جریان خون، تمیزنگه داشتن پاها، برسی کردن هر روز پاها به منظور بررسی خراش و ترک خوردگی پوست، خشک کردن پاها بعد از حمام. 

ورزش و مرض قند

ورزش به دیابتی‌ها کمک می‌کند که از شر حمله‌های قلبی و نابینایی و آسیب‌های عصبی در امان باشند. وقتی که غذا می‌خورید سطح قند خونتان افزایش می‌یابد. هر چه بیشتر سطح خون افزایش یابد قند بیشتری به یاخته‌ها می‌چسبد. وقتی که قند به یاخته بچسبد دیگر نمی‌تواند از آن جدا شود و تبدیل به ماده‌ای زیان‌آور بنام سوربیتول می‌شود که این ماده می‌تواند باعث نابینایی و ناشنوایی و آسیب‌های مغزی و قلبی و نشانگان پاهای سوزان و... گردد. 

وقتی که قند وارد بدن شما می‌شود فقط می‌تواند در یاخته‌های کبد و ماهیچه ذخیره گردد. اگر یاخته‌های کبد و ماهیچه از کربوهیدرات اشباع باشند، قندها دیگر جایی برای رفتن ندارند. اگر ذخیره یاخته‌های ماهیچه در پی ورزش کردن مصرف گردد پس از صرف غذا قندها به وسیله ماهیچه جذب می‌شوند و مقدار آنها در خون افزایش نمی‌یابد. بنابراین اگر با یک برنامه ورزشی منظم بتوانیم ذخیره قند ماهیچه‌ها را کاهش دهیم مسلماً می‌توانیم شاهد بهبود همه جانبه عوارض بیماری دیابت باشیم. 

تغذیه: 

هدف اصلی از رژیم درمانی در بیماران دیابتی، استفاده از موادغذایی به صورت متعادل است. اصولاً رژیم غذایی ای که توسط کارشناسان و متخصصان تغذیه برای افراد دیابتی تهیه می شود دارای اهداف زیر است: 

- رساندن قند خون به سطح طبیعی 

- حفظ سطح چربی های خون در حد طبیعی 

- کاهش مشکلات خاص بیماران دیابت  

- به دست آوردن و حفظ وزن ایده آل 

- رساندن مواد مغذی به بدن به میزان لاز  

- تأمین انرژی موردنیاز بدن جهت انجام فعالیت های لازم

- جلوگیری از بروز عوارض و مشکلات ناشی از دیابت 

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع اول  

1. سعی کنید برنامه غذایی خود را به طور منظم تنظیم کنید. به نحوی که هر روز در ساعات معینی غذا بخورید. 

2. روزانه بین 4 تا 5 وعده غذا بخورید. 

3. در هر وعده مقادیر متناسبی از کربوهیدرات ها را مصرف کنید تا دچار عوارض ناشی از نوسانات قندخون نشوید. 

4. چربی دریافتی از طریق موادغذایی را محدود کنید. 

5. مصرف قندهای ساده مانند شکر، شکر قرمز، عسل و شربت ذرت را محدود کنید  

6. مصرف فیبر را تا میزان 25 میلی گرم به ازای هر 1000 کیلوکالری دریافتی افزایش دهید. جهت اطلاع از میزان کالری موردنیاز روزانه خود، با متخصص تغذیه مشورت نمایید. منابع غذایی فیبر عبارتند از : انواع میوه و سبزی، حبوبات و غلات سبوس دار. 

7. تلاش کنید از محصولات بدون قند مانند نوشابه های بدون قند، ژله بدون قند و بیسکوئیت های بدون قند استفاده کنید.  

8. از میوه های تازه و کلوچه های کم چربی و غلات به عنوان میان وعده استفاده کنید. 

9. هر روز صبح، غلات پرفیبر را برای صبحانه انتخاب کرده و از مصرف غلات دارای مقادیر زیاد شکر خودداری کنید. 

10. به جای آب میوه از میوه تازه استفاده کنید. 

11. از شیرهای کم چربی استفاده کنید. 

12. روزانه حداقل 8 لیوان آب بنوشید. 

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم 

از آنجایی که بیماران دیابت نوع دوم در سنین بالاتری قرار دارند، مهم ترین کار در این بیماران، کنترل وزن می باشد. بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم باید توصیه های ذیل را مدنظر قرار دهند: 

1. مصرف فیبرهای محلول به میزان 25 گرم به ازای هر 1000 کیلوکالری ضمن ایجاد احساس سیری ، می تواند به کنترل قندخون کمک کند. یکی از انواع فیبرهای محلول پکتین می باشد که در سیب ، مرکبات مثل پرتقال، لیمو و گریپ فروت ، توت فرنگی ، هویج و غلات سبوس دار وجود دارد . غیر از این مواد غذایی، منابعی فیبری که در بالا ذکر شده اند را نیز مصرف کنید. 

2. تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهید. 

3. حتما قبل از صرف غذا از سالاد یا موادغذایی کم کالری مانند کاهو، کرفس، ژله بدون قند و سوپ های ساده و کم کالری استفاده کنید. 

4. از مصرف آب میوه در صبح و به صورت ناشتا خودداری کرده و به جای آن در طول روز از میوه تازه استفاده کنید. 

5. از نوشیدنی ها و دسرهای بدون قند استفاده کنید. 

6. آرد گندم کامل را جانشین آرد سفید کنید. 

7. از مصرف روغن ماهی و مکمل نیاسین خودداری کنید زیرا باعث افزایش قند خون می شوند. 

8. مصرف چربی ها را در برنامه روزانه غذایی خود طبق نظر متخصص تغذیه کاهش دهید. 

9. روزانه 8 لیوان آب بنوشید. 

دستگاه تنفس ( Respiratory System )

وظیفه دستگاه تنفس ( Respiratory System ) تامین اکسیژن برای سلولهای بدن و دفع دی اکسید کربن (گاز کربنیک) حاصل از متابولیسم است . تمام حیوانات پرسلولی به نوعی دستگاه تنفس دارند که در جاندران ساکن آب محل تبادل گازها را آبشش و در پستانداران و پرندگان شش می‌نامند.

بدن موجودات زنده جهت تهیه اکسیژن برای متابولیسمسلولی و دفع دی‌اکسیدکربن به دستگاه تنفس وابسته است. دستگاه گردش خون ابزار انتقال گاز بین بافتهایبدن و ششها است. به این ترتیب گردش خون و دستگاه تنفس به یکدیگر وابسته است.دستگاه تنفس با داشتن مجاری تنفسی و هوایی وظایف خود را با پالایش هوا انجام می‌دهد. دستگاه تنفس به دو ناحیه هوایی و تنفسی تقسیم شده است. ناحیه هوایی شامل حفره بینی ، حلق ، حنجره ، نای و سیستم نایژه‌هاست که هوا را از محیط پیرامون به قسمت تنفسی ششها می‌رساند.

آناتومی دستگاه تنفس

بینی : بینی خارجی از استخوانها و غضروف‌ها تشکیل شده‌است. حفره‌های بینی از مخاط و عروق خونی پوشیده شده‌اند که هوا را قبل از رسیدن به ریه‌ها گرم و مرطوب می‌کنند و با کمک موها و مژک‌ها گرد و غبار آن را می‌گیرند.

حنجره : حنجره که در جلوی گردن قرار گرفته (در محاذات سومین تا ششمین مهره گردنی) هم راهی برای عبور هوا است و هم صدا را تولید می‌کند. ساختمان حنجره از چندین غضروف و عضله تشکیل شده‌است.

نای : لوله تنفسی که پس از حنجره قرار گرفته نای است . ساختمان نای از غضروف‌هایی به شکل حلقه ناقص (Ω) تشکیل شده. نای ۱۲-۱۰ سانتی متر طول دارد و قطر داخلی آن ۲-۱/۵ سانتی متر است. این لوله از محاذات ششمین مهره گردن به سمت پایین می‌آید و بعد به دو شاخه راست و چپ تقسیم می‌شود که این شاخه‌ها نایژه (برونش) نامیده می‌شود. نایژه راست ۲/۵ سانتی متر طول دارد و وارد ریه راست می‌شود. نایژه چپ ۵ سانتی متر طول دارد و وارد ریه چپ می‌شود. نایژه‌ها در داخل ریه‌ها به شاخه‌های کوچکتری به نام نایژک (برونشیول) تقسیم می‌شوند. داخل نای و برونش‌ها سلول‌های مژکدار وجود دارند که با حرکت خود به سمت دهان ذرات موجود در هوا را بیرون می‌رانند و مانع رسیدن آنها به ریه‌ها می‌شوند.

ریه‌ها : ریه‌ها به شکل نیمه مخروطی هستند و قسمت‌های طرفی حفره سینه را پر می‌کنند. قاعده ریه‌ها روی پرده دیافراگم (عضله‌ای که حفره سینه و حفره شکم را از هم جدا می‌کند) قرار گرفته و قله ریه‌ها مجاور دنده اول است. ریه کودکان صورتی رنگ است ولی ریه بزرگسالان به علت ذرات ذغال وارد شده از راه تنفس خاکستری رنگ می‌باشد.

ریه راست از ۳ قطعه (لوب) وریه چپ از ۲ قطعه (لوب) تشکیل شده‌است. نایژک‌ها در ریه‌ها به حفره‌های هوایی کوچکی به نام آلوئول ختم می‌شوند. آلوئول‌ها دارای مویرگ‌های فراوانی هستند و تعویض اکسیژن هوا با دی اکسید کربن خون داخل این حفره‌ها انجام می‌شود.

پرده جنب : پرده‌ای دو لایه به نام پرده جنب هر ریه را به طور جداگانه از بیرون می‌پوشاند. بین این دو لایه مقداری مایع وجود دارد که باعث لغزندگی و نرم شدن حرکات می‌شود.

ریه‌ها ساختمان ارتجاعی دارند و تمایل دارند تا مثل بادکنکی بدون هوا روی خود بخوابند ولی فشار منفی که بین دو پرده جنب وجود دارد باعث باز نگه داشتن ریه‌ها می‌شود.

چگونگی تنفس

تنفس در آدمی شامل دو مرحله دمو بازدم است. در مرحله دم هوا وارد ششها و در هنگام بازدم از آن خارج می‌شود. در انجام دم و بازدم پرده جنب نقش مهمی دارد. فشار فضای میان دو لایه پرده جنب همیشه کمتر از فشار اتمسفر است و به همین دلیل ششها حتی در حالت بازدم ارادی نیز کاملا بسته نمی‌شوند. قبل از شروع دم کلیه ماهیچه‌های تنفس در حال استراحت هستند و دیافراگم به صورت یک گنبد است و دنده‌ها در پایین‌ترین وضعیت خود قرار دارند و فشار فضای جنب کمتر از فشار اتمسفر و ششها در حالت نیمه باز هستند. هنگامی که فرمان عصبی دم توسط مراکزتنفسی در مغز صادر می‌شود اعصاب حرکتی ماهیچه‌های بین دنده‌ای خارجی و دیافراگم را منقبض می‌کنند.

انقباض ماهیچه‌های بین دنده‌ای خارجی موجب حرکت دنده‌ها به بالا و طرفین می‌شود. انقباض دیافراگم موجب افزایش حجم قفسه سینه می‌شود. این افزایش حجم باعث کاهش فشار مایع جنب و باز شدن کیسه‌ها می‌شوند و هوا را به درون خود می‌کشانند. بنابراین عامل اصلی باز شدن کیسه‌های هوایی و ورود هوا به ششها پرده جنب است. اگر پرده جنب پاره شود شش کاملا جمع شده و از کار می‌افتد. در پایان دم ماهیچه‌ای ویژه دم استراحت می‌کنند. خاصیت ارتجاعی ششها و وزن قفسه سینه موجب می‌شود که ششها به حالت اولیه خود برگردند. برگشت ششها باعث افزایش فشار هوای درون شش نسبت به اتمسفر و در نتیجه بیرون راندن هوا می‌شود بازدم را بطور فعال نیز می‌توان انجام داد.

تنظیم حرکات دم و بازدم

نورونهای بصل‌النخاع دارای فعالیت خودکار و متناسب هستند. در بصل‌النخاع علاوه بر نورونهای مرکز دم ، نورونهای دیگری وجود دارد که تحریک آنها ماهیچه‌های بازدم را فعال می‌کند. اما در تنفس عادی پس از توقف فعالیت مرکز عصبی دم ، انقباض ماهیچه‌های تنفسی پایان می‌یابد و بازدم به صورت غیر فعال و به علت خاصیت ارتجاعی ششها صورت می‌گیرد. همچنین مراکز ارادی تنفس در قشرمخ وجود دارد. گازهای تنفسی نیز در میزان فعالیت تنفس نقش دارند. عامل این تنظیم مقدار اکسیژن و بویژه دی‌اکسیدکربن موجود در خون است. توازن این دو گاز در خون باید حفظ شود.

انتقال و تبادل گازهای تنفسی

هنگامی که بک مولکول اکسیژن هوا وارد دستگاه تنفس می‌شود تا زمانی که به درون یکی از سلولهای بدن برسد باید مراحل زیر طی شود.

• انتقال از هوا به شش
• انتقال از شش به خون (تبادل)
• انتقال در خون
• انتقال از خون به بافتها (تبادل)

بیماری های شایع تنفسی

• بیماری انسداد مزمن ریوی COPD (chronic obstructive pulmonary disease)  شامل دو نوع بیماری ریوی می باشد: آمفیزم و برونشیت.

بسیاری از بیماران مبتلا به COPD هر دو نوع، یعنی هم آمفیزم و هم برونشیت را دارند.

این دو بیماری ریوی، مقدار تبادل اکسیژن در ریه ها را کم کرده و مخاط راه های هوایی را ضخیم می کند.

COPD پیشرونده است و باعث تنگی تنفس، خس خس سینه، سرفه مزمن و مداوم و همراه با خلط می باشد.

برخی از بیماران مبتلا به COPD در هنگام ورزش کردن، تنگی نفس دارند و برخی دیگر در هنگام راه رفتن در خانه، احتیاج به اکسیژن دارند.

ورزش کردن، توانبخشی ریوی و عدم استفاده از سیگار می تواند برای این بیماران و حتی افرادی که ظرفیت ریوی کمی دارند، بسیار مفید باشد.

 توصیه های لازم برای بیماران COPD

1-عدم سیگار کشیدن : اگر در مدت زمان طولانی در معرض آلاینده های محیطی قرار داشته باشید، می توانید دچار بیماری COPD گردید. فردی که مبتلا به COPD می باشد، ریه هایش آسیب دیده است. اگر آن فرد از سیگار کشیدن دست بکشد، جلوی خطرات را خواهد گرفت.

2-داروها : برای بیماران مبتلا، بسیار مهم است که داروهای خود را مصرف کنند. با مصرف این داروها بعد از 1 تا 2 هفته، بیمار بهتر نفس خواهد کشید. اگر بعد از چند هفته، بهبودی حاصل نشد، به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است دارو را به طور صحیح مصرف نکرده باشید.

بیمارن مبتلا به انسداد مزمن ریوی باید هر سال واکسن آنفلوانزا و هر 5 سال یک بار، واکسن ذات الریه را تزریق کنند

3- وزن متناسب خود را حفظ کنید. بیماران مبتلا به COPD، انرژی بیشتری را برای تنفس مصرف می کنند. این بیماران، مشکلاتی در بدست آوردن وزن دارند. آنها غالبا احتیاج به مصرف مقدار کافی غذا برای افزایش وزن دارند. اما اگر فردی چاق باشد، کاهش وزن می تواند در بهبودی تنفس نقش زیادی داشته باشد. 

4-اجتناب از آلاینده ها : افراد دچار COPD نیز می توانند تحت تاثیر آلاینده های محیط زیست قرار گیرند. این آلاینده ها مثل بخارات، گردوغبار، گرده گیاهان، دود سیگار و ساخت و ساز می باشند.

این آلاینده ها می توانند بیماری را تشدید کرده و باعث مشکلات تنفسی حادتر شوند. از هوای بد تا حد امکان اجتناب کنید. وقتی آلرژن ها (مواد حساسیت زا) در هوا موجود است، از دستگاه های تصفیه هوا در خانه و یا تهویه مطبوع استفاده کنید.

5- سالم بمانید. بیماران مبتلا به COPD دارای مشکلات ریوی و عفونت ها می باشند. در افراد دارای COPD، سرماخوردگی معمولی و یا آنفلوانزا می تواند به سادگی به ذات الریه تبدیل شود. پس بهتر است شمایی که دارای COPD می باشید، از جاهای شلوغ و از افراد بیمار دوری کنید.

هر سال واکسن آنفلوانزا و هر 5 سال، واکسن ذات الریه را تزریق کنید.

6-خوب بخوابید. بسیاری از مبتلایان به COPD دارای اختلالات خواب مانند: آپنه خواب و یا تنفس بیش از حد کند می باشند. افراد دچار این اختلالات می توانند از ماسک مداوم فشار هوایی استفاده کنند.

علائم مشکلات خواب شامل: خستگی غیرعادی در طول روز، سردرد صبحگاهی و خرخر کردن مفرط می باشد. 

7- فعال باشید. افرادی که به راحتی تنفس نمی کنند، احساس خوبی در ورزش کردن ندارند. ورزش کردن باعث تغییر عملکرد ریه نمی شود، اما باعث بهبود بخشیدن به عضلات و عملکرد قلب می شود.

ورزش باعث می شود اکسیژن در خون جریان داشته باشد و بر عضلات اثر بگذارد و استقامت را افزایش دهد.

این بیماران باید به کمبود تنفس خود آگاه باشند و تنفس را با شدت انجام ندهند. به این افراد توصیه می شود که راه بروند و بعد از مدتی بایستند و استراحت کنند و سپس دوباره راه یروند.

8- توانبخشی ریوی : اگر شما مبتلا به COPD و یا تنگی نفس هستید، می توانید از توانبخشی ریوی بهره مند شوید. مردم با این روش ها یاد می گیرند که چگونه تنفس کنند و عملکرد ریه خود را افزایش دهند.

یک فرد 62 ساله که فقط 10 درصد از ریه او کار می کرد، در طی سه ماه، 6 دقیقه با تردمیل ورزش کرد. غیر از تردمیل، با دوچرخه ثابت نیز ورزش می کرد. او از وزنه های سبک برای تقویت عضلات پشت و تنفس راحت تر استفاده می کرد.

درمانگر به او روش درست غذا خوردن را یاد داد و به او آموخت که در هنگام بلند کردن چیزی از زمین، بیش از اندازه خم نشود تا به ریه ها فشار وارد نشود. هیچ کس فکر نمی کرد که او زنده بماند. اما او با سعی و تلاش خود توانست با 10 درصد ریه به زندگی خود ادامه دهد.

بیماری انسداد مزمن ریوی باعث تنگی تنفس، خس خس سینه، سرفه مزمن و مداوم و همراه با خلط می باشد

9-تنفس ورزشی : دو نوع ورزش توانبخشی برای افراد دچار COPD وجود دارد که باعث بهبود تنفس می گردد.

اولین ورزش عبارت است از: تنفس با لب های کمی بسته. برخی از بیماران مبتلا به COPD دارای مشکلاتی در بیرون دادن نفس می باشند. لذا هوا در ریه زیاد می شود و ریه نمی تواند به خوبی منبسط شود. تنفس با لب های بسته کمک به تنظیم این مشکل می کند. برای این کار راحت در یک جا بنشینید و یک دم عمیق از طریق بینی، بکشید. لب های خود را ببندید و بازدم کنید (لب ها باید درست مانند سوت زدن مقداری باز باشد).

توجه: هوا را با فشار از ریه ها خالی نکنید، بلکه باید زمان بازدم سه برابر زمان دم باشد. این روش هنگامی که تنگی نفس دارید، به شما کمک خواهد کرد تنفس خود را تنظیم کنید.

دومین ورزش، ورزش تنفس دیافراگم می باشد. این روش کمک به تقویت عضله دیافراگمی می کند، بنابراین افراد در هنگام تنفس از انرژی کمتری استفاده خواهند کرد.

برای انجام این ورزش، به پشت دراز بکشید و زانوهای خود را خم کنید. یک دست خود را بر بالای قفسه سینه و دست دیگر را بر روی شکم خود بگذارید.

هنگامی که دم و بازدم می کنید، قفسه سینه خود را نگه دارید و از معده برای تنفس استفاده کنید.

این ورزش را باید مدت 5 تا 10 دقیقه و سه بار در روز انجام دهید.

10- اکسیژن درمانی : برای درمان مبتلایان COPD شدید، یک درمان موثر عبارت است از: اکسیژن درمانی. مطالعات نشان داد که افراد مبتلا به COPD شدید که اکسیژن درمانی می شوند، نسبت به آنهایی که از اکسیژن درمانی استفاده نمی کنند، زندگی طولانی تری دارند. اما هنوز، برای مبتلایان به نوع خفیف COPD، این مزیت به اثبات نرسیده است.

بسیاری از بیماران این روش درمان را دوست ندارند، اما باید بدانند که وقتی که اکسیژن کم شود، قلب آسیب می بیند.

11-عمل جراحی ریه : دو نوع روش جراحی برای افراد دچار COPD وجود دارد. اولین روش، پیوند ریه می باشد. دومین روش، جراحی برای کاستن حجم ریه می باشد. در این روش، بافت آسیب دیده ریه برداشته می شود، برای اینکه عملکرد ریه بهتر انجام شود.

اگر ریه شما بسیار مریض باشد، نمی توانید عمل پیوند ریه را انجام دهید. این روش خطراتی را نیز دارد.

• آسم

سرطان ریه

سرطان ریه گونه‌ای بیماری است که در آن رشد بافت بدخیم در یک یا هر دو ریه پدید می آید. سرطان ریه یکی از همه گیرترین سرطان‌ها در سراسر جهان است و بیش از ۸۰٪ بیماران در کمتر از ۵ سال از زمان شناسایی بیماری جان خود را از دست می‌دهند چراکه بیشتر بیماران مبتلا به سرطان ریه در طی مراحل پیشرفته بیماری و زمانی که انجام عمل جراحی چندان امکان پذیر نیست٬ متوجه بیماری می‌شوند.

گونه‌ها

با درنگریستن به سلولی که دچار تراریختی و سرطان شده‌است گونه‌های ناهمگونی از سرطان ریه پدید می آید که هر کدام نشانه‌های خود را دارند:

سرطان ریه با یاخته‌های کوچک

سرطان ریه با یاخته‌های کوچک (Small cell lung cancer): یاخته‌های سرطانی گونه کوچک در زیر میکروسکوپ به سان جوی دو سر دیده می‌شود و به آن سرطان جو مانند (Oat-shaped) نیز گفته می‌شود. روند رشد این گونه سرطان ریه تند است و در زمان کوتاهی در اندام‌های دیگر پراکنده می‌شود. نزدیک ۲۰٪ سرطانهای ریه از این گونه هستند.

سرطان ریه با یاخته‌های بزرگ

سرطان ریه با یاخته‌های بزرگ تر (Non-small cell lung cancer): این گونه سرطان ریه با درنگریستن به گونه سلول پدیدارشده در بافت ریه که دچار تراریختی و سرطان شده‌است دسته بندی می‌شوداز این رو گونه‌های زیادی از این سرطان شناخته شده است؛

1. سرطان بافت بشره‌ای(Squamous cell carcinoma): این سرطان از همه گیرترین گونه‌های سرطان ریه‌است و آغاز آن بیشتر از نایچه‌ها است و در سنجش با دیگر گونه‌های سرطان ریه رشد آهسته تری دارد و زمان زیادی می انجامد تا به اندام‌های دیگر دست اندازی کند.
2. سرطان غده‌های تراوش کننده مخاط و رگ‌های لنفاوی (Adenocarcinoma) : این گونه سرطان ریه بیشتر در زیر بافت پوششی نایچه‌ها یا در مجراهای لنفاوی کناره بیرونی ریه رشد می‌کند.
3. سرطان ریه با یاخته‌های بزرگ (Large cell carcinoma): این گونه سرطان بیشتر در شاخه‌های کوچکتر نایچه‌ها دیده می‌شود.

از هر ۵ بیمار سرطان ریه یکی از آنها دچار گونه یاخته‌های کوچک و دیگران از گونه بزرگ است. گونه کمیابی از سرطان ریه نیز به نام مزوتلیوما (mesothelioma) شناخته شده است. این گونه سرطان ریه سبب تراریختی بافت پوششی ریه می‌شود و در کسانی پدید می آید که با آزبست (پنبه نسوز) سر و کار داشته اند.

علائم هشدار دهنده سرطان ریه

• افزایش سرفه در سیگاری ها
• سرفه همراه با خون
• دشواری در دم و بازدم در هنگام کار بدنی و ورزش
• خس خس سینه
• درد ناشناخته و یا آشکار در سینه
• خشن شدن صدا یا دگرگونی آن به این سان که بهبود پیدا نکند
• چرکین شدن‌های پشت سر هم ریه و مجاری تنفسی
• کاهش وزن
• بی اشتهایی
• پدیداری ورم در بخش گردن و صورت
• کاهش توان و خستگی بیش از اندازه

افزون بر نشانه‌های بالا نشانه‌های دیگری در برخی بیماران پدید می آید که پیوندی با سرطان ریه ندارند و به سبب دست اندازی سرطان به اندام‌های دیگر بدن پدید می آیند. در چنین گونه‌هایی بیمار از سردرد، خستگی، آسانی شکستگی و آسیب پذیری استخوان‌ها، خونریزی و لخته شدن‌های نابهنجار خون گلایه می‌کند. سرطان ریه در رده‌های آغازین هیچ نشانه‌ای ندارد و بیماران بیشتر زمانی به نزد پزشک می روند که بیماری در رده‌ای پیشرفته است از این رو آمار مرگ و میر این گونه سرطان بسیار بالا است.

سبب‌شناسی

پژوهش‌های آماری و بالینی روند بدخیمی بیماری سرطان ریه را در پیوند با این سبب‌ها میدانند:

• اعتیاد به دخانیات:درصد دچارشدن به سرطان ریه با افزایش اندازه و زمان گسارش(استعمال) دود تنباکو در نزد سیگاری‌ها پیوند پیوسته دارد و هرچه سن آغاز گسارش(مصرف)دخانیات پائین تر باشد ویژگی افزاینده و پیشتاز در دچار شدن به سرطان ریه افزایش پیدا می‌کند.

آلاینده‌های پدیدار در هوای پیرامون و جایگاه کار- ماده‌هایی چون آزبست (پنبه نسوز)، گاز رادون (گازی بی رنگ و بی بو که از آزادشدن اورانیم در آب، خاک و برخی ساختمایه ها(مصالح ساختمانی) پدید می آید)، اورانیوم و نیکل از دسته فاکتورهای افزاینده و پیشتاز در دچار شدن به سرطان ریه به شمار می آیند.

• ژنتیک:داشن پیشینه دچارشدن به سرطان ریه میان خویشاوندان نزدیک خانواده درسد("درصد"نادرست است ) دچار شدن به این سرطان را افزایش می‌دهد.

• فاکتورهای ایمنولوژیک(ایمنی): نارسایی در فرایند ایمنی بدن فاکتوری افزاینده در پدیداری سرطان ریه شناخته شده‌است.

• سن:کسانی که سن بالای ۶۰ سال دارند بیشتر در تیررس دچارشدن به سرطان ریه هستند و باید بیشتر به پدیداری نشانگان هشدار دهنده این بیماری واکنش نشان دهند.

تشخیص بیماری:

• عکسبرداری از ریه‌ها با تابش پرتو X
• آزمایش خلط
• سی تی اسکن (Computerised tomography scan): در این روش دستگاه سی تی اسکن با گرفتن شماری عکس با کمک تابش پرتو ایکس، نمایی سه بعدی از بدن را نشان می‌دهد و با این روش جایگاه و اندازه درست توده و پراکندگی تومور ریه به بخش‌های دیگر قفسه سینه یا اندام‌های دورتر مانند کبد نمایان می‌شود.

• سی تی اسکن گردان یا اسپایرال (Spiral CT scan): در این روش یک دستگاه کامپیوتری سی تی اسکن با گردش پیرامون بدن بیمار در هر گردش بیش از سد تصویر از بدن بیمار می‌گیرد. در سی تی اسکن گردشی توده‌های کوچکی که با سی تی اسکن ساده دیده نمیشوند، نمایان می‌شود.

• پرتونگاری با بهره گیری از میدان مغناطیسی افزاینده (MRI Scan) – این آزمایش همانند سی تی اسکن است با این ناهمگونی که به جای تابش پرتو X از مغناطیس برای عکسبرداری از بدن بهره گرفته می‌شود. در این آزمایش بیمار برای ۳۰ دقیقه بدون جابجایی و تکان درون این دستگاه می‌ماند و تصاویر گذرا از بدن او گرفته می‌شود.

• نمونه برداری یا بیوپسی (biopsy): بررسی میکروسکوپی از نمونه بافت تومور. این آزمایش بسیار ارزشمند است زیرا روشنگرترین روش برای شناسایی سرطان ریه و گونه آن به شمار می‌آید.

روشهای گوناگون بیوپسی ریه به چند شاخه دسته بندی می شوند:

• نمونه برداری با سوزن (needle aspiration): در این روش با تابش پرتوی ایکس، توده در نمایشگر دیده می‌شود و پزشک به کمک سوزن بخشی از بافت ریه را با سرنگ کشیده و برای آزمایش بافت‌شناسی جدا می‌کند.

• نمونه‌برداری با بروتکوسکپ یا برونکوسکپی Bronchoscopy)): بروتکوسکپ لوله‌ای فلزی است که دارای یک لامپ است و از راه دهان یا بینی به درون نای فرو داده می‌شود و دیدن بافت درون ریه را شدنی می‌کند سپس پزشک بخشی از بافت و مایع درون ریه را از راه این لوله برای بررسی بافت‌شناسی جدا می‌کند .پیش از انجام این کار به بیمار بیهوشی موضعی داده می‌شود.

• نمونه‌برداری باز (جراحی). در نمونه برداری باز، بیهوشی عمومی نیاز است و می‌تواند به دو روش توراسکپی (Thoracoscopy) یا مدیاستینوسکپی (Mediastinoscopy) انجام شود. جراحی بررسی درون قفسه سینه و غده‌های لنفاوی نزدیک ریه را شدنی می‌کند و در هنگام انجام آن در پوست پایین گردن روزنه کوچکی پدید می آورند تا از این راه لوله‌ای به درون قفسه سینه فرستاده شود. پایان این لوله به نورافشان و بزرگنما پیوند دارد. جراح در این رده می تواند از سلولها و غده‌های لنفاوی که دچار تراریختی شده‌اند نمونه برداری کند. از این راه می‌توان اندامهای گسترده در میان ریه چپ و راست را دید از این رو برای شناسایی اندازه پراکندگی یاخته‌های سرطانی به غده‌های لنفاوی کناری ریه روش سودمندی به شمار می رود.

• توموگرافی با نشر پوزیترون یا پت اسکن (PET-Positron emission tomography) - در این روش دستگاه اسکنر پیرامون بیمار می‌چرخد و تصویر برداری از راه گسترش پوزیترون بدست یک ماده رادیواکتیو که به درون خون بیمار فرستاده شده و یا از راه بوییدن به بدن او راه یافته است، انجام می‌گیرد، با این روش دیدن ریه در سه بعد شدنی می‌شود.

• سونوگرافی (Ultrasound) در این شیوه از امواج صوتی برای بررسی ساختار توده در ریه بهره گرفته می‌شود.

• آزمایش کارکرد ریه (Lung function test)- در این شیوه پیش از جراحی از بیمار آزمایش‌های ریوی گوناگونی انجام می‌شود.

• آزمایش خون- تومورهای سرطانی آنتی ژن و آنزیم‌های ویژه‌ای را فرآوری می‌کنند که از راه آزمایش خون شناسایی می شوند. اندازه گیری آنتی ژن کارسینو امبریونیک (arcinoembryonic Antigen-CEA) و آنزیم (Neuron-specific enolase (NSE از آزمایش‌های غربالگر این بیماری است. افزایش اندازه این پروتین‌ها بازگوکننده نشانه‌های سرطان و کاهش آن در هنگام درمان نشانه کند شدن رشد سلول‌های سرطانی بیمار است.

• اسکن استخوان Bone Scan - تصویربرداری از استخوان با بهره گیری از یک ماده رادیواکتیو روشی بسیار ارزشمند است که در شناسایی دست اندازی سرطان به استخوان، کارساز بودن درمان سرطان و روند بهبودی بخش‌های درگیر در استخوان به کار می‌رود.

درمان

درمان بیماری سرطان ریه بستگی به گونه سرطان، چگونگی بیماری در آغاز درمان، سن، تندرستی همگانی و چگونگی واکنش بیمار به شیوه درمان دارد. سرطان ریه بیشتر به سبب گستردگی سیستم خون رسانی و لنفاوی ریه به آسانی می‌تواند به دیگر اندام‌های بدن دستاندازی کند. با نگرش به سن و چگونگی تندرستی بیمار می‌شود روشهای درمانی زیر را بکار گرفت:

• جراحی:اگر گسترش تومور بدخیم تنها در ریه باشد می توان بخشی کوچک یا تکه بزرگی از ریه (لوبکتومی) (lobectomy) و یا همه یک ریه (نومونکتومی) pneumonectomy)) را جداکرد. پیامدهای همراه جراحی، خونریزی -که به سبب آن کم خونی پدیدار میشود-، دشواری در دم و بازدم و خواب آلودگی است.

• شیمی درمانی :این روش برای از میان بردن یاخته‌های سرطانی پراکنده بکار گرفته می شود. شیمی درمانی برای پیشگیری از پدید آمدن دوباره بیماری و در زمانی که سرطان در بدن پخش شده بکارگرفته می شود. بکارگیری داروهای شیمیایی به نابودی سلولهای سرطانی می‌انجامد.

• برخی از پیامدهای همراه شیمی درمانی:

حالت تهوع و استفراغ، ریزش موی سر و ابرو، کاهش گلبولهای سفید خون، سستی سیستم ایمنی بدن، چرکینشدن(عفونت)، درد، خشکی دهان و پوکی استخوان، کم‌خونی، و کاهش شمار گلبولهای سرخ خون که سبب خستگی، سرگیجه و لرز در بیمار می شود. اسهال و یبوست، و سفتی و خشکی مفصل‌ها از دیگر پیامدهای شیمی درمانی است.

• پرتو درمانی : برای از میان بردن توده‌های بدخیم ریه بکار گرفته می‌شود. در این روش پرتویی با انرژی بسیار زیاد به کار برده می‌شود که با آسیب رساندن به سلولهای زنده سرطانی به نابودی آنها می انجامد. خستگی زیاد، افسردگی، تهوع، استفراغ، بی اشتهایی و آسیب‌های عروقی و تنفسی از پیامدهای همراه پرتودرمانی به شمار می آیند. همچنین پرتودرمانی می تواند سبب سرکوب سیستم خونساز بدن و کاهش گلبولهای سفید و سستی سیستم ایمنی و سرانجام چرکینشدن(عفونت) شود.

• درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy)یا بکارگیری رنگ و نور: در این شیوه رنگ به درون یک رگ فرستاده و سپس در همه بدن پخش می‌شود. پس از چند روز، این رنگ تنها در سلولهای بدخیم به جای می‌ماند. سپس نور سرخ رنگ لیزری به سلول تابانده می‌شود و رنگ درون سلول سرطانی این نور رابه خود می گیرد. این پدیده به واکنش فوتوشیمیایی که ویرانگر سلول‌ها سرطانی است می‌انجامد.

• درمان بیولوژیکی یا ایمونولوژیک : این شیوه بر پایه بازسازی، برانگیختن، رهنمون و نیرومندسازی سیستم ایمنی بدن بیمار استوار است و با بکارگیری آنتی بادی و رهنمون سیستم ایمنی خود بیمار برای نابودسازی سرطان انجام می پذیرد. بکارگیری آمیخته‌هایی مانند اینترفرون‌-سلولهایی که نابودگر تومورها هستند-و آنتی بادی‌های مونوکلونال که زمان پایداری سلول‌های سرطانی را کاهش می دهند، رشد سرطان را کم می کنند.

• Stent ابزاری است برای پدید آوردن کانال تنفسی در بیماران دچار به سرطان ریه.

این روش در بیمارانی که دارای دشواری در دم و بازدم هستند بکار گرفته می‌شود.

• سوزاندن تومور بدخیم با پرتو لیزر: در برخی بیماران توده بدخیم سرطان ریه سبب گرفتگی و بسته شدن خشکنای می‌شود.در این روش پزشک با سوزاندن توده بدخیم با پرتو لیزر راه گذر هوا را برای بیمار باز می‌کند.این شیوه نمی‌تواند سبب از میان بردن توده بدخیم شود اما کمکی است برای آسان تر شدن دم و بازدم بیماران.

پیشگیری

سرطان ریه در رده‌های آغازین هیچ نشانه‌ای ندارد و بیماران بیشتر زمانی به نزد پزشک می روند که بیماری به رده‌ای پیشرفته رسیده است.کارهای پیشگیرانه‌ای مانند دوری از آلاینده‌ها و دوری از گسارش(مصرف/استعمال)دخانیات و بررسی پیرامون خانه از نبود گاز رادون و آزبست بهترین روش در برابر این بیماری کشنده می باشند.

کبد

جـِـگَر یا کَبـِد یکی از غده‌های بدن است که در فعالیت‌های سوخت‌وساز بدن مانند گوارش نقش دارد.

تمام خون دستگاه گوارش توسط سیاهرگی به نام ورید پورت جمع‌آوری شده و وارد کبد می‌شود و تمام مواد جذب شده از لوله گوارشی از کبد عبور می‌کنند. دیگر کارهای کبد به دام انداختن سموم و تصفیه آنها با تبدیل کردنشان به مواد بی ضرر است. همچنین، این کبد است که متابولیسم داروها را در بدن بر عهده دارد. شرکت در خون سازی (در دوره پیش از تولد) و مقاومت در برابر عفونت‌ها، فراهم ساختن سریع انرژی در هنگام ضرورت، ذخیره آهن و... از دیگر فعالیتهای کبد است

سلولهای کبدی پروتئینهای مختلفی را از جمله آلبومین، پروترومبین، فیبرینوژن، لیپو پروتئینها و هپارین به طور دائمی می‌سازند.

سلولهای کبدی مواد مختلفی از جمله تری گلیسریدها، گلیکوژن و ویتامین‌ها را ذخیره می‌کنند

فیزیولوژی و عملکرد کبد:

کبد به وزن تقریبی 1500 گرم، بزرگترین غده‌ی بدن است و دو لوب اصلی، راست و چپ دارد.

کبد از دو منبع خونی تغذیه می شود:

شریان کبدی، که یک سوم خون کبد را تامین می‌کند و از آئورت منشا می‌گیرد، و ورید باب که دو سوم خون کبد را تامین می‌کند و خون گرفته شده از لوله ی گوارش را به آن می‌رساند. مجموعه‌ای از مجاری صفراوی نیز در کبد وجود دارند که صفرا (که منشأ آن سلول های کبدی است) از طریق این مجاری خارج می‌شود.

کبد قادر به تولید مجدد خود می‌باشد. وجود 20- 10 درصد از کل کبد برای ادامه‌ی حیات کافی است؛ ولی با خارج کردن آن از بدن، مرگ در عرض24 ساعت اتفاق می‌افتد. کبد برای انجام بیشتر اعمال متابولیک بدن ضروری بوده و بیش از 500 عمل مختلف را انجام می‌دهد.

کارهای اصلی کبد عبارت‌اند از:

- متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی؛

- ذخیره و فعال کردن ویتامین‌ها و مواد معدنی؛

- تبدیل آمونیاک به اوره؛

- متابولیسم استروئیدها؛

- عمل کردن به‌عنوان یک صافی؛برای محافظت در برابر سیل مواد مضری که به‌ خون سرازیر می‌شوند.

کبد صفرا تولید می‌کند، نمک‌های صفراوی برای هضم و جذب چربی و ویتامین‌های محلول در چربی استفاده می‌شوند و بیلی روبین محصول نهایی انهدام گلبول‌های قرمز، در کبد ترکیب شده و از طریق صفرا دفع می‌شود.

بیماریهای کبد

• ·        هپاتیت حاد ویروسی:

این بیماری یک التهاب شایع کبد‌ی است که به وسیله‌ی ویروس‌های هپاتیتE A,B ,C ,D, ایجاد می‌گردد.

هپاتیت A از طریق خوردن مواد آلوده مثل: آب و غذای آلوده به فاضلاب انتقال می‌یابد. بی‌اشتهایی شایع‌ترین علامت آن است. سایر علایم آن شامل تهوع، استفراغ، درد در ناحیه بالایی شکم، و ادرار تیره و زرد می‌باشند. بهبودی معمولاً کامل بوده و عوارض طولانی مدت به ندرت دیده می‌شود.

هپاتیتC ,B می‌توانند به‌صورت مزمن در آمده و افراد مبتلا می توانند ناقل بیماری شوند. این دو نوع بیماری از طریق خون، محصولات خونی، منی و بزاق انتقال می‌یابند. به‌عنوان مثال سوزن آلوده، انتقال خون یا جراحات باز که باعث پاشیده شدن خون به دهان و چشم‌ها می‌گردد، هم‌چنین تماس جنسی، از راه‌های انتقال هستند. هپاتیت مزمن فعال، می‌تواند منجر به سیروز و نارسایی کبدی گردد.

ویروس هپاتیت D برای بقا و انتقال، به ویروسB متکی است. این بیماری می‌‌تواند همزمان با هپاتیت B، ایجاد شود. این بیماری معمولاً به صورت مزمن در می‌آید.

هپاتیت که بیشتر در کشورهای جنوبی، شرقی و مرکزی آسیا، شرقی و غربی آفریقا گزارش شده است از طریق دهانی – مدفوعی انتقال می‌یابد و به نظر می‌آید که آب آلوده در مناطق پرجمعیت ساکن در شرایط غیربهداشتی، می‌تواند منبع عفونت باشد.

هپاتیتE معمولاً به صورت حاد دیده می‌شود.

هپاتیتC ,B می‌توانند به‌صورت مزمن در آمده و افراد مبتلا می توانند ناقل بیماری شوند. این دو نوع بیماری از طریق خون، محصولات خونی، منی و بزاق انتقال می‌یابند.

عوارض عمومی هپاتیت حاد و ویروسی در چهار مرحله ظاهر می‌شوند:

مرحله اول: (پیش عارضه) شامل تب، درد مفاصل، آرتریت، قرمز شدن پوست و ادم می‌باشد.

مرحله دوم: که در آن بی قراری، خستگی، درد عضلانی، بی اشتهایی، تهوع و استفراغ، تغییر حس چشایی، و اختلال نسبی در تکلم وجود دارد.

مرحله سوم: زردی ظاهر می شود.

مرحله آخر یا مرحله بهبودی: زردی و سایر عوارض فروکش می‌کند.

بهبودی کامل در 95 درصد مبتلایان به هپاتیت A و 90 درصد افراد مبتلا به هپاتیت B حاد حاصل می‌گردد،اما فقط 30- 15 درصد افراد مبتلا به هپاتیت C بهبودی کامل می‌یابند. هپاتیت E معمولاً به صورت مزمن در نمی‌آید و نتایج آزمایش‌ها نشان داده که کارکرد کبد، بعد از 6 هفته به حالت عادی برمی‌گردد.

• ·        سیروز کبدی:

سیروز کبدی یا التهاب شدید کبد از نظر آسیب‌شناسی (پاتولوژی) خصوصیات معینی دارد که با طیفی از نمودهای بالینی مشخص همراه است. پارانشیم کبد یک ضایعه مزمن غیر قابل برگشت را نشان می‌دهد. ابن ضایعات ناشی از بافت‌مردگی (نکروز) سلول‌های کبدی، کلاپس شبکه حمایتی رتیکولی و بنابر این رسوب بافت همبند، تغییر شکل بستر رگ‌ها و بازسازی ندولی پارانشیم باقیمانده کبد هستند. این روند پاتولوژیک یک مسیر نهایی شایع در انواع بسیاری از آسیب‌های کبدی مزمن می‌باشد. تظاهرات بالینی سیروز بجای اینکه نتیجه علت بیماری کبدی باشند وابسته به تغییرات ساختمانی می‌باشند و اغلب نشان‌دهنده شدت صدمه کبدی می‌باشند.

فیبروز و تغییر شکل عروقی سبب افزایش فشار ورید پورت و عوارض آن از قبیل واریس‌های گوارشی و بزرگی طحال می‌باشد. آسیت و انسفالوپاتی کبدی ناشی از بی کفایتی سلول‌های کبدی و فشار بالای پورت می‌باشد. انواع سیروز را می‌توان بر اساس ترکیبی از علل و خصوصیات معین مورفولوژیک تقسیم بندی کرد که عبارتند از:

۱-الکلی

۲-کریپتوژنیک و متعاقب ویروسی یا پس از نکروز

۳-صفراوی

۴-قلبی

۵-سوخت‌وسازی {ارثی و دارویی}

۶-متفرقه

علل مهم و عمده ایجاد سیروز چیست؟
سیروز علل زیادی دارد. در ایالات متحده شایعترین علت آن مصرف مشروبات الکلی است و در کشور ما ابتلا به ویروسهای هپاتیت B و‌ ‍‍C و D می‏باشد که التبه درصدی از آنها بدلیل هپاتیت مزمن به سیروز ختم می‏شوند. تعداد کمتری نیز به دنبال بیماریهای ارثی مانند فیبروزکیستیک، کمبود آنزیمی بنام 1- الفاآنتی‏تریپسین، گالاکتوزومی و بیماری ذخیره‏ای گلیکوژن به سیروز مبتلا می‏شوند.
دو نوع اختلال ارثی نیز می‏تواند ایجاد سیروز کند که یکی ویلسون بدلیل ذخیره مس و دیگری هموکروماتوز بدلیل ذخیره آهن می‏باشد. در بیماران ویلسونی مس در انساجی مانند مغز و کلیه ها و قرینه رسوب می‏کند. در هموکروماتوز آهن زیادی جذب می‏شود و در انساجی مانند لوزالمعده، پوست، مخاط روده، قلب، غدد داخلی و کبد رسوب می‏کند. از علل دیگر سیروز انسداد طولانی مدت مجاری صفراوی بهر دلیل می‏باشد. در واقع مجاری صفراوی حامل صفرا از کبد به روده‏ها جهت هضم چربیها می‏باشند.
•در اطفال علت سیروز انسداد مادرزادی این مجاری است که به اترزی مجاری مشهور است. دراین حالت باعث برگشت صفرا به کبد و آسیب کبدی می‏گردد. البته بوسیله جراحی می‏توان این مجاری را باز کرد و به بیماران کمک کرد.
•در بزرگسالان مجاری صفراوی ممکن است بدلایلی ملتهب و دچار انسداد شوند از جمله این دلایل بیماری سیروز صفراوی اولیه است. نوع دیگر سیروز صفراوی بدلیل عمل جراحی
 کیسه صفرا می‏باشد که به دنبال آن مجرای صفراوی بدلیل عمل جراحی آسیب می‏بینند. از علل
 غیر شایع دیگر واکنش شدید به بعضی داروها و یا مصرف طولانی مدت بعضی داروها و سموم محیطی و نیز نارسائی احتقانی قلب که باعث احتقان کبد و در نهایت سیروز می‏گردد.
علائم:

- سوء تغذیه , خستگی، ضعف، ناتوانی، بی‏اشتهایی، تهوع و یا کاهش وزن

- جمع شدن آب در شکم (آسیت(

- آنسفالوپاتی کبدی

- تغییرات قند خون و...

- ادم

- خونریزی از سوراخها و مخاطهای بدن

- پوست ممکن است زرد شود که این به دلیل رنگدانه‏های زرد صفراوی است و در بعضی افراد خارش پوست دلیل رسوب املاح صفراوی در زیر جلد است.

-کاهش عملکرد ذهن و تغییرات شخصیتی و حتی خواب آلودگی و کما

- در بعضی از نواحی بدن واریس های متورم ایجاد می شود از جمله ایجاد واریس مری و معده و ایجاد واریس مقعدی و واریس اطراف ناف.
تشخیص سیروز چگونه است؟

- انجام آزمایش خون

-سونوگرافی، سی‏تی‏اسکن و یا اسکن‏ایزوتوپ از کبد و طحال

-بیوپسی کبد

- در حین جراحی و یا انجام لاپاراسکوپی که طی آن از طریق یک لوله دوربین داخل شکم دیده می‏شود، متوجه کبد فرسوده و چروکیده فرد سیروتیک می‏شوند.

درمان سیروز چیست؟
درمان سیروز، توقف و تأخیر روند پیشرفت و به حداقل رساندن تخریب سلولهای کبدی توقف مصرف الکل می‏تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. در صورتی که بیمار هپاتیت داشته باشد پزشک ممکن است در مواردی با دادن کورتون بطور محدود یا داروهای ضد ویروسی آسیب کبدی را کاهش دهد.
دارو ممکن است بعضی علائم بیمار سیروتیک را مانند خارش رفع یا کاهش دهد. ادم و آسیت (احتباس مایع) را می‏توان با کاهش مصرف نمک غذایی کم کرد. داروهای مدر (ادرارآور) می‏توانند مایعات اضافی بدن را کاهش دهند و از ایجاد ادم جلوگیری کنند. تغییرات عملکرد ذهنی که درجریان سیروز ممکن است رخ دهد با رژیم غذایی و دارو تا حدودی قابل اصلاح می‏باشد. بطور مثال کاهش مصرف پروتئین روزانه به همراه مصرف شربت مسهل مثل لاکتولوز که از جذب سریع سموم (که باید در کبد خنثی می‏شد) از روده جلوگیری می‏کند، به بهتر شدن وضعیت ذهنی کمک می‏کند، دو مشکل عمده در بیماران سیروتیک یکی نارسائی کامل کبد و دیگری خونریزی بدلیل بالا رفتن فشار وریدباب است. پزشک ممکن است جهت کاهش این فشار از داروهای کاهنده فشار خون مانند ایندرال جهت کاهش فشار وریدباب استفاده کند، در صورتی که از واریس‏های معده و مری خونریزی رخ دهد، فوراً پزشک با تزریق یک داروی مسدد عروقی (اسکلروزان) از طریق آندوسکوپ که یک لوله قابل انعطاف می‏باشد و از طریق دهان وارد می‏شود، می‏تواند خونریزی را بند آورد. در شرایط بحرانی چاره نهائی انجام عمل جراحی شنت برای تغییر مسیر خون از وریدباب به جای دیگر است (شنت پورتوکاو) و یا انجام پیوند کبد خواهد بود. اکثر بیماران سیروتیک سالها سلامت زندگی می‏کنند و اگر دچار عوارض بیماری شوند معمولاً درمان می‏شوند و بعضی از آنها بطور موفقیت‏آمیز با کبد پیوند شده زندگی می‏کنند.

توصیه‏هایی به بیماران سیروتیک
در مواقع افزایش تورم پاها یا قطر کمر از مصرف نمک و آب اضافی جداً پرهیز کنید، و مصرف پروتئین غذایی و نیز هرگونه استرس و فعالیت جسمانی را کاهش دهید.
-از مصرف بی‏رویه دارها حتی استامینوفن (بدون نظر پزشک) پرهیز کنید.
-هرگز ناامید نشوید. خود ناامیدی باعث تشدید بسیاری از بیماریها می‏شود.
-ناخن های خود را مرتب کوتاه کنید.
-از تخلیه شدید و محکم بینی خودداری کنید.
-از مسواک با پرزهای نرم استفاده کنید.
-داروهای تجویزی را مرتب مصرف کنید و سرخود مقدار داروی مصرفی را کم و یا زیاد نکنید.
-علاوه بر خواب شبانه،  روزانه 4 تا 6 ساعت استراحت کنید.
-در صورت آب آوردن شکم روزانه 2 ساعت داخل وان آب ولرم تا گردن استراحت کنید.
-اصول بهداشتی جهت پیشگیری از بیماریهای عفونی را رعایت کنید.
-رژیم غذایی و میوه و سبزیجات را طوری تنظیم کنید که روزانه دو یا سه بار دفع مدفوع (نه آبکی) داشته باشید.
-در صورت بروز تب ,سوزش ادرار, تهوع و درد شکم  و سیاه شدن مدفوع  با پزشک خود مشورت کنید.

توصیه غذایی
1-مصرف سبزیجات، میوه‏های تازه و فیبرهای غذایی
2-از روغن‏های گیاهی مایع و عمده غذای خود را از غذاهای نشاسته‏ای مانند برنج و گندم انتخاب کنید.
3-بیشتر از گوشت سفید استفاده کنید (مرغ و ماهی)
4-مصرف روزانه پروتئین باید در حد معمول gr80-60 باشد. و در صورتی که بیمار سابقه پیدایش اختلال ذهنی اخیر داشته باشد باید تا حد gr40-30 کاهش یابد.
5-از خوردن غذاهای نمک دار مثل پنیر و آش رشته پرهیز کنید.
6-از مصرف خوردنیهای وانیل دار مثل بستنی و بیسکوئیت کارامل‏دار و بعضی تنقلات مثل آجیل،
 بادام‏زمینی، گردو پرهیز گردد.
7-برای جبران کمبودهای ویتامینی توصیه می شود روزانه بطور معمول با تجویز پزشک مولتی‏ویتامین و کلسیم مصرف گردد.

• ·         بیماری کبد چرب

کبد چرب غیر الکلی یک التهاب کبدی است که در اثر تجمع بیش از اندازه ی چربی در بافت کبد ایجاد می شود. دربیماری کبد چرب تجمع بیش از حد چربی درکبد، گاه باعث اختلال در فعالیت طبیعی بافت کبد می گردد که می تواند سیر پیشرونده پیدا کند و باعث نارسایی کبد و یا سیروز کبدی گردد... 

علت بیماری کبد چرب

اگرچه علت اصلی بیماری کبد چرب مشخص نیست، ولی به نظر می رسد این بیماری ارتباط نزدیک با برخی بیماری های متابولیک دارد که از آن جمله: چاقی، افزایش کلسترول و تری گلیسرید خون و دیابت را می توان نام برد. در درمان کبد چرب، کنترل این بیماری های زمینه ای بسیار موثر می باشد.گفته می شود مصرف زیاد انرژی باعث خواهد شد کبد نتواند سوخت و ساز طبیعی را انجام دهد و در نتیجه انرژی اضافی به صورت چربی در کبد ذخیره شود.

بیماری کبد چرب اغلب افراد را در سنین میانسالی مبتلا می کند. اکثر بیماران از افزایش وزن و چاقی به ویژه چاقی شکمی رنج می برند. همچنین می توانند دچار افزایش چربی های خون بوده و یا از مبتلایان به دیابت باشند.از آنجا که در سال های اخیر شیوع چاقی و بیماری های متابولیک در جوانان افزایش قابل توجهی یافته است، جوانانی که با چاقی و بیماری کبد چرب به پزشک مراجعه می نمایند، کم نیستند. البته باید ذکر کرد بیمارانی هستند که بدون داشتن هیچ کدام از عوامل خطر ذکر شده و بدون هیچ دلیل شناخته شده ای، مبتلا به کبد چرب می گردند.افزایش چربی در بدن که معمولا با چاقی شکمی همراه است، به همراه افزایش چربی های خون و افزایش فشار خون، همه از علائم مجموعه ای از اختلالات تحت نام "سندرم متابولیک" هستند که این سندرم دقیقا وابسته به مقاومت انسولین می باشد.

مجموعه‌ای از عوامل باعث رسوب مزمن چربی در کبد و التهاب و نارسایی مزمن در کبد می‌شوند.کبد چرب به دو گروه عمده تقسیم می‌شود؛ ‌کبد چرب الکلی که ناشی از مصرف طولانی مدت الکل می‌باشد و جنسیت و نژاد در این مساله دخیل هستند که آسیایی‌ها بیشتر مستعد آسیب ناشی از مصرف الکل و ایجاد کبد چرب الکلی هستند و این بیماری در خانمها بیشتر از آقایان شایع است.
کبد چرب غیر الکلی را میتوان به عنوان دومین دسته از کبد چرب نام برد..این نوع کبد چرب در جامعه ما شیوع بیشتری دارد، عوامل زیادی که بسیاری از آنها جنبه ژنتیکی دارند در بروز این نوع کبد چرب موثرند، مطالعات نشان داده عوامل زمینه ساز دیابت و بیماریهای قلبی و برخی بیماریهای متابولیسم با بروز کبد چرب غیر الکلی در رابطه است.»در بین این عوامل دیابت یک علت مهم و شناخته شده در ایجاد کبد چرب می‌باشد و هر چه طول مدت ابتلا به دیابت طولانی باشد و یا درمان آن ناقص انجام گیرد احتمال ابتلا به کبد چرب در این افراد بیشتر است و در آنها ابتلا به التهاب ناشی از کبد چرب بیشتر از افراد عادی است.»

علائم و شیوع بیماری کبد چرب

از آنجا که بیماری کبد چرب سیر پیشرونده دارد می تواند در مراحل اولیه بدون علامت باشد تا زمانی که تاثیرات منفی بر عملکرد کبد ایجاد نماید. در آن زمان علائمی از قبیل احساس ضعف، خستگی و کاهش وزن بروز می کنند.

از آنجا که سیر این بیماری مزمن است، شاید سال ها طول بکشد تا منجر به ایجاد سیروز کبدی (جایگزینی سلول های کبدی با سلول های فیبروز)و در نهایت نارسایی کبد گردد.

در نقطه مقابل، در موارد نادری به دلیل ناشناخته، سیر بیماری کبد چرب متوقف و یا حتی به حالت طبیعی باز می گردد، بدون آنکه درمان مشخصی انجام گرفته باشد

بین 10 تا 30 درصد بزرگسالان در کشورهای پیشرفته مبتلا به بیماری کبد چرب هستند که معمولا شامل افراد چاق در سنین میانسالی است.

با توجه به شیوه زندگی اعم از نوع تغذیه و فعالیت بدنی، شیوع بیماری کبد چرب در کشورهای در حال توسعه به ویژه در جامعه شهری افزایش چشمگیری داشته است.

شیوع بیماری کبد چرب با افزایش سن، سیر صعودی می یابد. شیوع بیماری کبد چرب در آقایان دو برابر خانم ها می باشد که با افزایش سن، میزان شیوع در خانم ها به آقایان نزدیک می شود، به ویژه پس از یائسگی، شیوع بیماری کبد چرب در خانم ها سیر فزاینده ای دارد.
چاقی به تنهایی می‌تواند زمینه ساز کبد چرب باشد و عوامل ژنتیکی در کنار دیگر عوامل در ایجاد کبد چرب غیرالکلی دخیل است، در برخی بیماران افزایش چربی خون جزء LDL کلسترول در بیماران مبتلا رویت می‌شود که در درمان این افراد کم کردن LDL نقش موثری خواهد داشت. برخی افراد هستند که در آنها بیماریهای زمینه منجر به ابتلای آنها به کبد چرب غیر الکلی می‌شود مثل اختلال در متابولیسم و برخی هپاتیتهای مزمن هم ممکن است همرا با کبد چرب دیده شود مثل هپاتیت Bو C.»آسیب مزمن کبدی در بیمارانی که کبد چرب آنها همراه با التهاب باقی بماند دیده نمی‌شود، اما در عده ای که کبد چرب آنها همراه با التهابات است باعث آسیب مزمن به کبد آنها می‌شود و در برخی بیماران التهابات می تواند پیش رونده بوده و منجر به سیروز کبدی در فرد شود که سیروز کبدی معمولا در افرادی که چاقی مفرط دارند دیده می‌شود و حتی در برخی موارد عامل سیروز کبدی ناشناخته باقی می‌ماند، مثل کشور آمریکا.»

تشخیص کبد چرب

-تصویربرداری

-انجام آزمایش‌ها برای آنزیم‌های کبدی در تشخیص التهاب ناشی از کبد چرب

- سی تی اسکن یا سایر روش تصویربرداری هم در تشخیص بیماری کبد چرب استفاده می‌شود.

درمان

برای درمان کبد چرب به درمان علت زمینه ساز چه در مرحله التهاب کبد و چه غیر التهاب آن می توان اشاره کرد،«‌ اگر بیماری زمینه عامل بروز کبد چرب در فرد باشد با درمان آن به درمان کبد چرب کمک می‌کنیم.»

 عملا شناخته شده‌ترین روش برای درمان کبد چرب ورزش همراه با کاهش وزن است و حتی دیده شده در بیمارانی که کاهش وزن نداشته‌اند، ورزش نقش مهمی در بهبود کبد چرب را داشته است و در آخر استفاده از داروهای کاهنده قند خون در بیماران دیابتی و استفاده از داروهای کاهنده LDL در بیماران مبتلا به کلسترول از راه‌های مفید در کنار ورزش و کاهش وزن برای درمان کبد چرب است.

• ·         سرطان‌ کبد (هپاتوما) HEPATOMA

سرطان کبد رشد خارج از کنترل سلول های بدخیم در کبد، سرطان کبد ممکن است به طور اولیه از سلول های غیرطبیعی کبدی یا مجاری صفراوی منشأ گرفته یا از گسترش سرطان عضوی دیگر به کبد ناشی گردد (متاستاز).

شایع ترین این سرطان های گسترش یابنده به کبد عبارتند از سرطان های رکتوم ، کولون ، ریه ، پستان ، پانکراس ، مری و پوست (ملانوم بدخیم ). سرطان کبد در همه سنین ممکن است بروز کند ولی در مردان بالای ۶۰ سال شایع تر است .

کلیه

آناتومی کلیه ها

کلیه ها دو جسم لوبیایی شکل هستند که به جدار خلفی شکم چسبیده اند و توسط صفاق جداری پوشیده شده اند. وزن هر کلیه به طور متوسط gr135 است.
ابعاد :
cm 11 طول ، cm 6 عرض ، cm 3ضخامت
کلیه از نظر موقعیت توپوگرافی در نواحی هایپوکندر ، اپی گاستر ، umbilical و لومبار قرار گرفته است.

کلیه شامل3 ‌ناحیه است: قشر (لایه خارجی)، مدولا(لایه میانی) و لگنچه کلیوی (ناحیه داخلی).

قشر حاوی واحدهای کارکردی به نام نفرون است. هر نفرون شامل یک گلومرول (مجموعه ای از مویرگ های تخصص یافته که خون در آنها تصفیه می شود و یک لوله کلیوی که از آن مایعات دفعی حاصله عبور کرده، به ادرار تبدیل می شوند) است.

مدولا شامل گروهی از مجاری جمع کننده ادرار اسـت. ادرار از این مجـاری وارد کالیس های کوچک و سپس کالیس های بـزرگ مـی شود که به لگنچه کلیوی باز می شوند. از اینجا ادرار وارد حالب می شود.

 وظیفه اصلی کلیه ها:

1-کلیه ها آب بدن را تنظیم می کنند:
برای اینکه بدن شما بدرستی و به نحو مطلوب فعالیت کند لازم است که دارای حجم مناسب آب باشد. یکی از مهمترین وظایف کلیه ها برداشت آب اضافی یا حفظ آب بدن در موارد ضرورت می باشد.

2-کلیه ها مواد زائد را برداشت می کنند:
بسیاری از مواد در خون و مایعات بدن باید در اندازه مناسب وجود داشته باشند تا بدن به درستی عملکرد داشته باشد. برای مثال: سدیم و پتاسیم مواد معدنی هستند که از مواد غذایی بدست می آیند. این مواد معدنی برای سلامتی لازم هستند اما باید در حد معینی نگهداشته شوند. زمانیکه کلیه ها بدرستی فعالیت کنند، مواد زائد از بدن داخل ادرار ترشح می شوند همچنین کلیه ها در تنظیم سایر مواد معدنی در بدن مانند: کلسیم و فسفر که برای تشکلی استخوان لازمند، کمک می کنند مواد زائد مانند: اوره و کراتی نیز باید از بدن خارج شوند . اوره و سایر مواد زائد زمانی که بدن پروتئین ها مانند: گوشت را تجزیه می کند، تشکیل می شوند. کراتی نین یک محصول زائد عضلات است. اگر فعالیت کلیه ها کاسته شود، اوره و کراتی نیز در خون افزایش می یابند بسیاری از محصولات زائد اگر از مایعات بدن جدا نشوند برای بدن سمی هستند برای مثال، وقتی فردی دارویی مصرف می کند، مواد زائد شیمیایی که از مصرف این دارو در بدن بوجود می آیند، عمدتا توسط کلیه ها از بدن خارج می شوند.

٣- کلیه ها هورمون می سازند:
کلیه های سالم پیک (پیغام بر) های شیمیایی مهمی بنام هورمون ها را نیز می سازند. این هورمون ها در جریان خون گردش کرده و بعضی از عملکردهای بدن مانند: فشار خون، ساخت گویچه های قرمز و برداشت کلسیم از روده ها را تنظیم می کنند.

نشانه‌های بیماری کلیوی

بیماری کلیوی معمولاً بی سر و صدا پیشرفت می‌کند و پیش از ایجاد هر گونه شکایت موجب تخریب قسمت عمده‌ای از فعالیت و عملکرد کلیه می‌گردد. بنابراین افراد در معرض خطر پیشرفت بیماری کلیوی باید بطور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. این افراد کسانی هستند که مبتلا به بیماری قند - دیابت - پرفشاری خون، بیماری عروقی و وابستگان نزدیک افراد مبتلا به بیماریهای ارثی کلیه می‌باشند.

گاهی اوقات افراد با بیماری شدید کلیوی نیز بدون علامت می‌باشند. این موضوع اهمیت آزمایش خون یا آزمایش ادرار را در بررسی مشکلات کلیوی روشن می‌کند. به هرحال شکایات و علائم زیر می‌توانند نشانگر بیماری کلیوی باشند که در صورت وجود، انجام آزمایشات و بررسی‌های بیشتر توصیه می‌شود. بعضی از علائمی که می‌تواند نشانگر بیماری کلیوی باشد عبارت‌اند از:

• خستگی
• پرفشاری خون
• ورم چشم ها، دست یا پا
• دفع ادرار خونی، تیره یا رنگ چای
• شب‌ادراری (بیشتر از یک بار در موقع خواب)
• کاهش اشتها (کاهش وزن)
• خارش سراسری پایدار
• وجود خون در ادرار

بیماریهای کلیه :

• بیماری نارسایی کلیه.

مهم‌ترین علل بروز نارسایی کلیه چیست؟

1ـ عواملی که سبب آسیب رساندن به کلیه می‌شوند دو گروه هستند. یکی بیماری‌هایی هستندکه به صورت اولیه در داخل کلیه به وجود می‌آیند، یعنی خود بافت کلیه دچار آسیب و التهاب می‌شود مانند بیماری گلومرولونفریت.

2-گاهی عفونت‌ها در آن نقش دارند. عفونت می‌تواند داخل کلیه شود و در آنجا جایگزین گردد. این جایگزینی باعث التهاب کلیه می شود و در نتیجه کلیه آسیب می‌بیند. به این مشکل، پیلونفریت یا عفونت‌های کلیه می‌گویند که بیماران معمولا با درد پهلو و تب و لرز مراجعه می نمایند و در داخل ادرارشان عفونت وجود دارد.

3-برخی از بیماری‌ها نیز به صورت مادرزادی کلیه‌ها را درگیر می‌کند. به طور نمونه، کلیه در دوران جنینی رشد خوبی ندارد.

4- برخی از عوامل هم به دلیل اثرات ثانویه یک بیماری دیگر هستند. مانند یک بیماری عمومی به نام لوپوس داخل بدن وجود دارد و این بیماری کلیه‌ها را هم درگیر می‌کند. این گونه بیماری‌ها معمولا غیرقابل پیشگیری می باشند اما برخی از بیماری‌ها (مانند سنگ کلیه) که ما می‌توانیم آنها را درمان ‌کنیم و در صورت درمان نشدن آنها، کلیه‌های ما آسیب می‌بینند. وجود سنگ در کلیه باعث می‌شود راه کلیه بسته شود و ادرار خوب تخلیه نشود، در نتیجه ادرار به بافت کلیه فشار وارد می کند و فشار معکوس ایجاد می‌شود. بنابراین خون‌رسانی به کلیه کم می شود و کم‌کم سلول‌هایی که داخل کلیه هستند به دلیل کمبود خون دچار آسیب می‌شوند.

5- عامل دیگر ریفلاکس در دوران نوزادی و کودکی است، یعنی ادرار به دلایل مختلف از سمت مثانه به کلیه پس زده می‌شود. این علل می‌تواند به دلیل اختلال در سیستم عصبی مثانه یا اختلال در سیستم مقاومت حالب‌ها در داخل مثانه باشد، در نتیجه هنگامی که کودک می‌خواهد ادرار کند به جای آنکه ادرارش خارج شود مقدار زیادی از آن به سمت کلیه‌ها حرکت می کند و همان فشار معکوس را ایجاد می نماید. در نتیجه می‌تواند به سلول‌های کلیه آسیب برساند.

6- برخی علل دیگر که به صورت ثانویه می‌توانند به کلیه‌ آسیب بزنند مانند بیماری دیابت یا افزایش قندخون و دیگری افزایش فشارخون می باشد، یعنی فشارخون‌هایی که مزمن هستند و جالب است که بدانید در برخی از این بیماری‌ها هم پرفشاری خون می‌تواند سبب آسیب به کلیه‌ شود و هم برعکس نارسایی‌های کلیه می‌توانند پرفشاری خون ایجاد کنند. در واقع در یکی دو دهه اخیر این دو بیماری از علل اصلی نارسایی کلیه هستند.

علایم بیماری نارسایی کلیه

به دلیل تجمع مواد زاید در بدن، علایمی مانند خارش به دلیل بالا رفتن اوره، بی‌حالی و سستی، فراموشی، کاهش تمایلات جنسی، تهوع مداوم، خسته بودن، ورم اندام‌ها و بدن که یکی از اصلی‌ترین علایم است، وجود دارد. در نارسایی شدید که کلیه نمی‌تواند آب و مواد زاید را دفع نماید، آب در داخل بدن می ماند و باعث ورم پاها، دست‌ها و صورت می‌شود و در نتیجه وزن هم افزایش پیدا می‌کند.

پیشگیری از نارسایی کلیه

کلیه ها خیلی دیر نارسا می‌شوند از مواردی که باید در پیشگیری توجه شود این است که افراد در سیر بروز نارسایی کلیه، زود متوجه مشکل‌شان بشوند. می‌توان برخی از بیماری‌ها را که در ایجاد نارسایی کلیه نقش دارند، سریع درمان کرد. بیماری فشارخون و بیماری قند را باید کنترل نمود تا به جایی نرسند که نارسایی کلیه ایجاد شود و همچنین مصرف نمک، آب و پروتئین را هم در رژیم‌ غذایی باید تنظیم کرد تا دچار مشکل نشویم.

• عفونت کلیه Pyelonephritis

عفونت کلیه در اثر هجوم باکتری به کلیه اتفاق افتاده و به نام پیلونفریت معروف است و شامل انواع پیلونفریت حاد و مزمن و پیلونفریت آمفیزماتو می‌باشد. بعضی اوقات عفونت کلیه به شکل آبسه کلیه می‌باشد.

راههای انتقال عفونت به کلیه

1. عفونت بالا‌رونده از مجرا : یعنی میکروب عفونت‌زا از قسمتهای پایینی دستگاه ادراری به کلیه رفته و ایجاد عفونت می‌کند. این حالت در صورت وجود انسداد در مسیر ادراری (ناشی از سنگ و اختلال ساختمانی) و یا اختلال عملکرد دستگاه ادراری و ریفلاکس (برگشت ادراری) بیشتر اتفاق می‌افتد.
2. انتشار از طریق خون : که در نوزادان نقش مهمی دارد و در بزرگسالان به ندرت این راه نقش دارد. و در این حالت معمولا آبسه کلیه ایجاد می‌شود.
3. انتشار از طریق کانال لنفاوی ، نادر است و شواهد اندکی در این رابطه وجود دارد.
4. انتشار مستقیم عفونت از اعضاء مجاور : مثلا در آبسه داخل شکمی یا بیماری التهابی لگنی ، عفونت ممکن است به کلیه منتقل شود.

• عفونت حاد کلیه

پیلونفریت حاد نوعی عفونت باکتریال کلیه است که سبب التهاب بافت و لگنچه کلیه می‌شود. شایعترین علت ایجاد پیلونفریت حاد باکتری اشیرشیاکلی E.Coli می‌باشد (در 80% موارد) از دیگر ارگانیسمهای عامل می‌توان به میکروبهای کلبسیلا ، پروتئوس ، سودومونا ، انتروباکتر و ... اشاره کرد. معمولا عامل عفونت‌زا از بخشهای پایینی دستگاه ادراری به بالا صعود می‌کند و سبب درگیری کلیه می‌شود. وجود ریفلاکس (برگشت ادراری به کلیه) موجب افزایش ریسک پیلونفریت حاد می‌شود. گسترش خونی عفونت معمولا به دنبال عفونت خون با استافیلوکوک (سپتی سمی) روی می‌دهد در این حالت بیشتر احتمال دارد که آبسه کلیه ایجاد شود.

علایم

• شروع ناگهانی تب و لرز
• درد یک طرفه یا دو طرفه پهلو
• علائم عمومی (سردرد ، درد عضلانی و ضعف عمومی و بیحالی)
• سوزش ادرار ، تکرر ادرار و فوریت در ادرار کردن و ادرار کدر یا خونی و بدبو
• تهوع و استفراغ
• درد شکمی (کودکان معمولا درد پهلو ندارند و از درد شکمی شکایت دارند)

تشخیص

• در آزمایش خون افزایش گلبولهای سفید وجود دارد.
• در آزمایش ادرار ، گلبولهای سفید و باکتری و گلبولهای قرمز و کست گلبولهای سفید و نوتروفیلهای درشت دیده می‌شود (زیر میکروسکوپ)
• کشت ادرار همواره مثبت است و معمولا رشد قابل توجه عامل بیماری را (در محیط کشت) نشان می‌دهد.
• کشت خون در 3/1 بیماران مثبت است.
• در موارد مشکوک یا عارضه دار از سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی استفاده می‌شود. در این بیماران بیشترین توجه به تشخیص انسداد سیستم ادراری بوسیله سنگ و ... است و سونوگرافی برای این منظور مفید است.

درمان

درمان با سیپروفلوکساسین یا افلوکساسین و یا کوتریموکسازول صورت می‌گیرد و پس از انجام آزمونهای حساسیت میکروب به این داروها (آنتی بیوگرام) در صورت لزوم دارو عوض شده و درمان 10 تا 14 روز ادامه می‌یابد. در صورتی که بیمار بدحال باشد در بیمارستان بستری شده و تزریق آنتی‌بیوتیک انجام می‌شود. و بعد از 5-3 روز آنتی‌بیوتیک خوراکی داده می‌شود و تا 14 روز ادامه پیدا می‌کند. اگر کشت خون بیمار مثبت باشد دوره درمان طولانی‌تر خواهد بود.
در صورت وجود آبسه کلیه ، انسداد مسیر ادراری و یا اختلال دستگاه ادراری این عوامل باید برطرف شود.

پیلونفریت حاد در بالغین معمولا اسکار (اثر جوش‌خوردگی و ترمیم) کلیوی یا آسیب پایدار بر جای نمی‌گذارد ولی در کودکان به علت عدم تکامل رشد کلیه ، عفونت کلیه می‌تواند اسکار ایجاد کند و بطور دائم عملکرد کلیه را مختل کند.

• عفونت مزمن کلیه

پیلونفریت مزمن با ایجاد اسکار و آتروفی (کوچک شدن) کلیه که به نارسایی کلیه می‌انجامد، مشخص می‌شود. و در صورتیکه عفونت حاد وجود نداشته باشد بیمار بدون علامت خواهد بود. و بعد از ایجاد نارسایی کلیه ، علایم مربوط به آن و افزایش فشار خون ظاهر خواهد شد. اختلال زمینه‌ای (در ساختمان یا عملکرد) دستگاه ادراری باضافه عفونتهای مکرر مسئول ایجاد پیلونفریت مزمن هستند و عواملی مانند دیابت ، سنگ کلیه ، آسیب کلیه ناشی از داروها نیز گاهی دخالت دارند.

تشخیص

ممکن است آزمایش ادرار کاملا طبیعی باشد در صورتیکه عفونت فعال باشد و باکتری در ادرار وجود داشته باشد کشت مثبت می‌شود. تشخیص با رادیوگرافی ساده شکم و با دیدن کلیه‌های کوچک شده و حدود نامنظم کلیه داده می‌شود. همچنین در اوروگرافی وریدی ، اختلال در ترشح ماده حاجب وجود دارد و اسکار کلیه مشاهده می‌شود.

درمان

تخریب کلیه غیر قابل برگشت است. البته با شناسایی اختلال ساختمانی دستگاه ادراری و رفع آن و پیشگیری از عفونتهای مکرر می‌توان از آسیب بیشتر کلیه جلوگیری کرد. در صورت موفق نبودن درمان طبی ، درمان به کمک جراحی و رفع اختلال زمینه‌ای صورت می‌گیرد.

• پیلونفریت آمفیزماتو

یک عفونت تخریب کننده کلیه بوده و از خصوصیات آن وجود گاز در داخل و اطراف کلیه است این نوع عفونت بیشتر در دیابتی‌ها شایع است (90-80 درصد این بیماران دیابت دارند). و درصدی هم بدنبال انسداد سیستم ادراری ناشی از سنگ یا نکروز پاپیلری دچار این عفونت می‌شوند. برای درمان ، این بیماران باید آنتی‌بیوتیک وریدی دریافت نمایند و قند خون این افراد سریعا باید کنترل شود و در صورت وجود انسداد باید برطرف گردد.

آبسه کلیوی

آبسه کلیوی زمانی ایجاد می‌شود که عامل میکروبی به همراه سلولهای التهابی بدن فرد و چرک حاصل از آنها ، تجمع پیدا کرده و توده‌ای را تشکیل می‌دهد که اطرافش پوشش خاصی دارد و این عفونت به بیرون راه ندارد. علایم آن مثل پیلونفریت حاد است و تشخیص قطعی با سی‌تی‌اسکن داده می‌شود.

درمان

درمان آبسه در گام اول تزریق وریدی آنتی‌بیوتیک می‌باشد، در صورتیکه با درمان دارویی بهبودی حاصل نشود، تخلیه آبسه با سوزن زیر دید سونوگرافی انجام می‌شود.

•  سنگ کلیه

بیشترین شیوع سنگ کلیه در گروه سنى ۱۸ تا ۴۵ سال دیده مى شود. معمولاً بزرگسالان بالاى ۳۰ سال از هر دو جنس (زن و مرد) را مبتلا مى سازد اما در مردان ۵ تا ۱۰ برابر شیوع آن بالاتر است. میزان بروز سنگ هاى کلیوى در کشورهاى توسعه یافته بیشتر است که به دلیل مصرف زیاد پروتئین شیمیائی همراه با رژیم غذایى کم فیبر است. سنگ کلیه از نظر اندازه، از یک دانه شن تا حدود یک توپ تخم مرغى متغیر بوده و ممکن است منفرد یا متعدد باشد.
انواع مختلف سنگ ادراری وجود دارد ولی اغلب سنگها از جنس کربنات کلسیم هستند. سایر انواع : استروایت یا عفونی، اگزالاتی ، سیستئینی، اسیداوریکی . سنگ‌ها در لگنچه، میزنای، مثانه و در پیشابراه دیده می‌شوند. رژیم غنی از کلسیم - سدیم - پروتئین و همچنین عدم تحرک افراد مبتلا به هیپر کلسیوی نوع دو - افراد مبتلا به بیماری‌های گوارشی مثل التهاب روده یا ایلئوستومی، سابقه ابتلا به عفونت ادراری و بیماری‌های متابولیک، نقرس، عدم تحرک در ابتلا به سنگ نقش دارند

علایم سنگ

درد حاد اغلب ناشی از گیرکردن سنگ در مجاری ادراری است وگرنه خود سنگ اغلب علامتی ندارد. انسداد، عفونت، خیز درد شدید در منطقه دنده‌ای مهره‌ای، تهوع، استفراغ و اسهال است. درد بسیار شدید و شبیه به درد زایمان است، هماچوری یا خون ادراری در این افراد دیده می‌شود.

هدف فوری درمان درد و هدف طولانی جلوگیری از تخریب نفرون است. نفرون نام واحدهای ساختاری کلیه است که لوله پیچیده‌ای متشکل از یک لایه بافت پوششی است و در یک انتها بسته و در انتهای دیگر به درون لگنچه باز می‌شود. سنگ کلیه می‌تواند کشنده باشد.

درمان

حمام یا بخار آب گرم و مصرف مایعات در صورت عدم منع مفید است. بیماران باید رژیم غذایی را رعایت کنند و در طول روز هر یک الی دو ساعت آب بنوشند، از فعالیت زیاد بپرهیزند، با مشاهده اولین عفونت ادراری به پزشک مراجعه کنند، هر چند وقت یک بار آزمایش ادرار انجام دهندو مراقب افزایش میزان اوره و کراتیین و نیتروژن اوره خون خود باشند.

در صورتی که سنگ بزرگ‌تر از یک سانتیمتر باشد از عمل جراحی استفاده می‌کنند. برای درمان از لیزر، ESWL، TUL ، سیستوسکوپی، نفرولیتوتومی و کمولیز استفاده می‌کنند.

هنگام ایجاد درد حاد (اغلب ناشی از گیرکردن سنگ در مجاری) مسکن‌های مخدر و غیراستروئیدی مفید هستند. معمولاً در چنین مواقعی اساس درمان انتظار برای دفع سنگ از طریق جریان ادرار است.

معده

آناتومی:

از لحاظ آناتومی در معده 4 ناحیه قابل تشخیص می‌باشد. کاردیا (Cardia) در محل اتصال به مری ، فوندوس (fudus) یا طاق معده ، تنه معده (Body) و پیلور (Pylorus) یا باب‌المعده که در محل اتصال معده به دوازدهه قرار دارد. حجم معده در حدود 1.5 - 1 لیتر می‌باشد که در برخی افراد تا 4 لیتر هم افزایش می‌یابد. مخاط معده دارای چینهایی طولی است که صاف شدن این چینها به انبساط معده کمک می‌کند.
هنگامی که غذا بلعیده می‌شود، از راه مری داخل معده می‌شود و برای مدتی در آنجا باقی می‌ماند. غذا از زمانی که در معده است در معرض فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی هضم کننده‌های معده از جمله حرکات معده و اسید و آنزیمها قرار می‌گیرد. هنگامی که محتویات معده به صورت یک مایع نسبتا غلیظ درآمد، غذا وارد دوازدهه می‌شود.

عملکرد :

غذا پس از عبور از مری وارد معده می شود. معده عضوی است عضلانی. به خاطر تولید اسید کلریدریک در معده محدوده ph آن بین ۱ تا ۴ است که بستگی به نوع حیوان، غذای درون معده، زمان آن در طول روز و مصرف دارو دارد. اسید معده توسط سلولهای جداری ترشح می شود. هورمون گاسترین و تحریک عصب سمپاتیک بر میزان ترشح اسید موثر هستند. برخی از سلولهای معده همچنین برای حفاظت مخاط آن موکوس ترشح می کنند. فاکتور داخلی نیز در معده ترشح می‌شود و با اتصال به ویتامین B12 نقش مهمی در جذب این ویتامین دارد.
غذا در معده به ذرات کوچکی خرد می‌شود تا غذا بتواند در روده کوچک جذب شود. در طول روز حدود ۲ تا ۳ لیتر اسید در معده ترشح می‌شود که بیشترین مقدار ترشح در غروب است.
معده اولین مکان ذخیره موقت غذاست که قابلیت منبسط شدن دارد به طوری که می‌تواند حدود ۲ تا ۴ لیتر غذا را در خود نگه دارد.

معده ارگانی است برای تجمع و هضم اولیه مواد غذایی خورده شده. مواد غذایی در معده 4 - 3 ساعت توقف کرده و با ترشحات معده که پس از خوردن غذا به یک لیتر می‌رسد، مخلوط شده و کیموس نامیده می‌شود. ضمن تشکیل کیموس معدی ، اسفنکتر کاردیا مانع از برگشت محتویات معده به مری می‌شود. پس از آماده شدن کیموس معدی ، تحت تاثیر PH اسیدی آن اسفنکتر پیلوریک باز شده و موجب تخلیه محتویات معده به دوازدهه می‌گردد. به علت اسیدی بودن محتویات معده بروز زخمهای مخاطی در دوازدهه شایع است. از دیگر وظایف معده ترشح آنزیمهای گوارشی ، اسید معده و فاکتور ضد کم خونی است.

بیماریهای معده :

v      زخم معده

به معنی آسیب سلولهای پوششی معده است که اسید معده از آن طریق به بافتهای عمقی نفوذ کرده و باعث زخم شدن معده می‌شود. یکی از علایم زخم معده ، وجود خون در مدفوع است. یکی از راههای درمان زخم معده ، برداشتن قسمت آسیب دیده معده است.

علت های بوجود آمدن زخم معده:
1.  میکروب هلیکوباکتر 
2.    مصرف آنتی بیوتیک هاو آسپرین یا کورتن ها که در دیواره معده بعضی افراد تاثیر مخربی دارد
3.    مصرف زیاد ادویه های تند، چای غلیظ یا عادت به الکل.
4.    گرفتن رژیم های غذایی غلط.
5.    تحریک های عصبی شدید، مشغله فکری، عدم استراحت کافی و فشارهای روحی.
6.    گرسنگی های طولانی.
7.    عفونت های شدید و سوختگی های شدید.
8.    عوامل ژنتیکی و ارثی.

9. مصرف انواع دخانیات.

10. عدم مصرف ویتامین های A,B,C  مخصوصا لیموترش، غذاهای فاقد مواد پروتئینی، خوردن غذا های مانده.

میکروب هلیکوباکتر  عامل اصلی زخم معده می باشد این میکروب که معمولا از زمان کودکی و شیرخوارگی در معده انسان وجود دارد در دهه 2و3 زندگی هر فرد بروز کرده و در این مدت به آرامی رشد می کند. در کشورهای در حال توسعه 75 درصد و در کشورهای توسعه یافته 30 درصد افراد این میکروب را در بدن خود دارند.

علاوه برمیکروب هلیکوباکتر، عوامل تغذیه‌ای، داروهایی مانند آسپرین، مسکن‌ها، داروهای مورد استفاده در درمان پوکی استخوان و همچنین عوامل استرس زا مانند شوک، شرایط سخت زندگی و ... می توانند از عوامل ایجاد زخم معده باشند.
بهتر است مبتلایان به زخم معده در رژیم غذایی خود از غذاهای آب پز و کبابی استفاده کنند و بهتر است از خوردن غذاهای تند، چرب، انواع فلفل‌ها و همچنین داروهای مسکن، آسپرین و کورتن‌ها پرهیز کنند.
درمان زخم‌های پپتیکی : اگر عامل میکروبی در ایجاد زخم معده مشخص باشد، 85 تا 95درصد امکان بهبودی کامل وجود دارد. همچنین در صورتی که مصرف داروهای مسکن عامل ایجاد زخم معده باشند، قطع مصرف دارو تنها راه حل درمان این نوع از زخم‌هاست.

درمان خانگی برای زخم‌های پپتیک وجود ندارد. شربت‌های معده نیز تاثیر آنچنانی در بهبود زخم‌های معده ندارند و تنها عامل ایجاد کننده سوزش را تا مدتی برطرف می‌کند. پوکی استخوان از عوارض جانبی و طولانی مدت این داروها است.
زخم‌های پپتیکی را از عوامل مهم ایجاد کننده خونریزی‌ها می باشد با انجام آندوسکوپی، رگ‌های خونریزی کننده قابل مشاهده هستند. این خونریزی‌ها می‌تواند خفیف یا خونریزی‌های شدید شریانی باشند.
علائم ایجاد درد زخم ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است به این منظوربیماران دارای زخم معده رژیم غذایی خاصی ندارند و می توانند تمام میوه ها و سبزیجات را مصرف کنند.
بیماری‌هایی که جنبه روان تنی دارند مانند کم کاری یا پرکاری تیروئید، سردردهای میگرنی، فشار خون و مصرف داروهای مسکن می‌توانند تاثیر مستقیمی بر ایجاد زخم معده داشته باشند.

به طور خلاصه درمان زخم معده شامل:
اهداف درمانی در مبتلایان به زخم معده پپتیک شامل برطرف کردن علائم ، التیام زخم و معالجه بیماری (زخمهای ناشی از عفونت با هلیکوباکترپیلوری) و یا پیشگیری از بازگشت مجدد بیماری (زخمهای ناشی از مسکنهای NSAID) می‌باشد. درمان باید بر معالجه عفونت هلیکوباکتر پیلوری (در صورت وجود) ، یا خنثی‌سازی اسید بوسیله داروهای که اثر ضدترشحی دارند مانند آنتاگونیستهای گیرنده H2 مثل رانیتیدین و فاموتیدین و سایمتیدین ، آنتی‌کولینرژیک‌ها، بازدارنده‌های پمپ پروتون مثل دسته داروهای امپرازول و ... ، یا پروستاگلندین‌ها متمرکز گردد. آنتی اسیدها و دارهای محافظت‌کننده مخاط مانند سوکرالفات ، دیگر بعنوان عوامل اصلی درمان‌کننده در این این بیماران مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. بهترین روش درمانی برای زخمهای ناشی از NSAID ، متوقف ساختن مصرف NSAID و استفاده از داروهای ضدترشحی برای التیام زخم می‌باشد. در صورتیکه این بیماران دچار عفونت با هلیکوباکترپیلوری نیز باشند، درمان دارویی برای ریشه‌کن‌سازی عفونت نیز لازم می‌باشد. در صورتی‌که علی‌رغم ریشه‌کن‌‌سازی هلیکوباکترپیلوری و استفاده از دارو درمانی‌های مختلف زخم پپتیک بهبود نیابد، و یا در شرایط اضطراری مانند سوراخ‌شدگی ، خونریزی ، و انسداد مجرای خروجی معده ، بناچار از روشهای جراحی استفاده خواهد شد.

v      التهاب یا تورم معده

به التهاب معده ، گاستریت هم گفته می‌شود. گاستریت یا ورم معده به حالتی گفته می‌شود که در آن معده دچار التهاب یا عفونت خفیف در لایه مخاطی می‌شود و معمولا به دو حالت، ورم معده حاد و مزمن بروز می‌کند. گاهی اوقات ممکن است ورم معده در صورت طولانی شدن، منجر به زخم معده شود.

از علل شایع گاستریت می‌توان به اینها اشاره کرد:

* سیگار کشیدن.
* تحلیل‌رفتن پوشش داخلی معده.
* ابتلا به عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی.
* دریافت برخی از داروها، از جمله داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند آسپیرین.
* ترشح بیش از حد اسید معده.
* مصرف مواد سمی.

* مصرف برخی از مواد تحریک کننده معده مانند ادویه یا غذاهای آلرژی‌زا

علائم بیماری گاستریت کدامند؟

شایع‌ترین علائم این بیماری دل‌درد و دل‌پیچه، سیاه شدن مدفوع در اثر خونریزی گوارشی، احساس سوزش در بالای شکم و گاهی استفراغ، بی‌اشتهایی، تب، ضعف، ورم شکم، درد تند و مبهم و یا آزاردهنده در قفسه‌سینه، احساس اسید معده در دهان و ندرتا اسهال است. گاستریت همچنین با آروغ یا نفخ همراه است.

علاوه بر این در گاستریت حاد علائمی چون کوفتگی، احساس پر بودن معده، سردرد، سرگیجه، تشنگی شدید، تنفس تند، کشیدگی شکم، حساس و سفت شدن شکم مشاهده می‌شود.

در گاستریت مزمن ممکن است اختلال در حرکت معده و بروز علائمی چون علائم زخم معده بروز کند.

راه تشخیص گاستریت چیست؟

تشخیص این بیماری با استفاده از روش آندوسکوپی و دیدن درون معده انجام می‌گیرد. در این روش یک لوله انعطاف پذیر از مری به داخل معده هدایت می‌شود. به هنگام آندوسکوپی امکان دارد تکه کوچکی از بافت مخاط معده برداشته شود و برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده شود. هدف از این روش، رفع علائم و حذف دارو یا ماده‌ای است که باعث ناراحتی معده می‌شود.

راه‌های درمان بیماری گاستریت کدامند؟

درمان گاستریت بستگی به عامل خاص بروز آن دارد و ممکن است شامل تغییر در نحوه زندگی، مصرف دارو و یا در موارد بسیار نادر، انجام جراحی برای درمان بیماری و یا حالت خاصی که منجر به ورم معده شده است، باشد.

در صورت بروز خونریزی زیاد ممکن است نیاز به بستری کردن وجود داشته باشد. برای ناراحتی و درد خفیف می‌توان از داروهای خنثی کننده اسید معده یا استامینوفن استفاده کرد، اما از آسپیرین استفاده نکنید. امکان دارد سایر داروها مثل داروهای بهبود دهنده زخم نیز تجویز شوند.

در روز اول حمله ورم معده، غذاهای جامد نخورید. فقط مایعات و ترجیحا شیر یا آب بنوشید. تدریجا رژیم غذایی عادی خود را از سر بگیرید، اما از غذاهای داغ و پر ادویه، الکل، قهوه و غذاهای اسیدی پرهیز کنید تا زمانی که علائم کاملا برطرف شوند.

در پایان به خاطر داشته باشید که مشکلات گوارشی از بهم خوردگی ساده معده گرفته تا سرطان معده می‌توانند به دلایل بسیاری، از جمله شکل زندگی که ما انتخاب می‌کنیم و برایمان قابل کنترل است، بروز کنند. در مجموع باید دستگاه گوارش را سالم نگه داشت که در این زمینه می‌توان از توصیه‌های پزشکان کمک گرفت.

مهم‌ترین توصیه‌هایی که می‌توانند شما را در این زمینه یاری دهند، داشتن عادات تغذیه‌ای مناسب، حفظ وزن در حد سالم و طبیعی، ورزش کردن به اندازه کافی و کنترل استرس و فشارهای روانی است.

v      رفلاکس معده( GASTROESOPHAGEAL REFLUX DIDEASE)(GERD)

 به آسیب مخاطی ناشی از رفلاکس (برگشت) غیر عادی محتویات معده (مواد اسیدی) به درون مری اطلاق میگردد.

علل رفلاکس معده:

1- اشکال درعملکرد اسفنکتر تحتانی مری. انقباضات ضعیف و شل شدن غیرعادی و طولانی مدت ترازحد طبیعی اسفنکتر باعث نشت و راهیابی مواد اسیدی معده به مری میگردد.

2- اشکال درعملکرد عضلات معده: انقباضات کند معده و به تاخیر افتادن تخلیه محتویات معده به روده ها میتواند باعث رفلاکس گردد.

3- اشکال درعملکرد حرکات دودی شکل مری نیز میتواند علت رفلاکس باشد.

4- فتق هیاتال( HIATAL HERNIA): دیافراگم که یک عضله صاف و مسطح است قفسه سینه را از حفره شکم جدا میسازد. مری در قفسه سینه و معده در حفره شکم واقع گردیده اند.مری برای رسیدن به معده بایستی از قفسه سینه پایین آمده و از یک دهانه واقع در دیافراگم موسوم به هیاتوس( HIATUS) عبور کند. برخی اوقات هیاتوس دچار کشیدگی شده و بخشی از معده به سمت بالا و قفسه سینه وارد میگردد و ایجاد فتق میکند. فتق هیاتال باعث جابجا شدن دریچه اسفنکترتحتانی مری( LES) و مختل شدن عملکرد آن میگردد. قسمتی از دیافراگم که مری را احاطه کرده است هنگام انقباض اسفنکتر، منقبض شده و همراه با آن حین عمل بلع شل میگردد. در فتق هیاتال این همکاری مختل شده و انقباضات اسفنکتر بدون پشتیبان باقی می ماند.  
                                                         
5- بیماری آسم و همچنین مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن)

6- پاسخ ایمنی بیش از حد: در این حالت سیستم ایمنی به محرکات مری (مواد غذایی) بطور مبالغه آمیزی واکنش نشان داده و ایجاد التهاب میکند.

7- عامل وراثت نیز در ایجاد رفلاکس معده موثر می باشد.

8- مصرف برخی غذاها میتواند ایجاد رفلاکس و سوزش سر دل کرده و یا آن را تشدید کند:

الکل، چای، قهوه، نوشابه های گازدار و نوشیدنیهای حاوی کافئین-شکلات-مرکبات(نارنگی، پرتغال، گریپ فروت)-گوجه فرنگی، رب و سس گوجه فرنگی - غذاهای تند و ادویه دار - غذاهای پرچرب - نعناع - غذاهای خشک مانند بادام زمینی - پیاز و سیر-فلفل سیاه - سرکه.

نکته: الکل و نوشیدنی های کافئین دار (قهوه و چای) باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری میگردند.

نکته: غذاهای چرب باعث کند شدن روند هضم و تاخیر در تخلیه معده میگردند. همچنین چربیها با افزایش فشار درون معده فشاربیشتری به اسفنکتر ضعیف اعمال میکنند.

9- سیگار کشیدن نیز به علت شل کردن و تضعیف اسفنکتر تحتانی مری و افزایش اسید معده رفلاکس را تشدید میکند.

10- شیوه زندگی: مصرف غذاهای سنگین باعث وارد آمدن فشار مضاعف به اسفنکتر تحتانی مری میگردد-بلافاصله پس از صرف غذا دراز کشیدن، بلند کردن اجسام سنگین و یا خم شدن زیاد از حد نیز به اسفنکتر فشار وارد آورده و باعث رفلاکس و سوزش سردل میشود.

11- افزایش تولید اسید معده به هر علت.

12- حاملگی به علت فشار رحم به معده میتواند باعث رفلاکس و یا تشدید آن گردد.

13- چاقی نیز یک فاکتور ریسک محسوب میگردد.

14- یبوست به علت افزایش فشار درون روده و معده نیز باعث رفلاکس و تشدید آن میگردد.

15- به تن کردن لباسهای تنگ و یا سفت بستن کمربند نیز با اعمال فشار بر معده رفلاکس را تشدید میکند.

16- کاهش اسید معده( HYPOCHLOHYDRIA): فقدان اسید کافی در معده میباشد. دریچه ای که معده را به درون روده ها می گشاید (پیلور) با اسید معده فعال میگردد. چنانچه اسید کافی در معده موجود نباشد، این دریچه گشوده نشده و محتویات معده به سمت مری راه می یابند.اسید اندک معده باز میتواند به مری آسیب برساند.

17- افزایش کلسیم بدن( HYPERCALCEMIA) و نشانگان زولینگر-الیسون( ZOLLINGER-ELLISON SYMPTOMS) با افزایش ترشح گاسترین و متعاقب آن افزایش ترشح اسید معده نیز میتواند ایجاد رفلاکس و سوزش سر دل کند.

18- عارضه اسکلرودرما( SCLERODERMA)  نیز با مختل کردن انقباضات مری میتواند باعث رفلاکس گردد.

علایم:

1- سوزش سردل( HEARTBURN /PYROSIS): احساس سوزش و درد در مری زیراستخوان جناغ سینه به علت برگشت اسید معده. درد از قفسه سینه آغاز گردیده و ممکن است به گردن، گلو، فک و دندانها انتشار یابد.

2- برگشت مایعات و یا مایعات به همراه مواد غذایی معده به دهان میباشد( REGURGITATION).علت آن عبور محتویات معده از اسفنکتر فوقانی مری ( UES) میباشد.

3-حال تهوع و استفراغ مزمن.

4-مزه ترش و یا تلخ در دهان.

5-احساس خفگی و یا جسم خارجی در گلو و یا مری.

6-سرفه های مزمن.

7-افزایش بادگلو. بادگلو معمولا با احساس سوزش در قفسه سینه و گلو همراه است.

8-خس خس سینه و علایم شبیه آسم.

9-تنفس بد بو - گلو درد - التهاب حنجره و پوسیدگی دندانها.

10- التهاب مری( ESOPHAGITIS): تغییرات التهابی در پوشش مری(تنگ و باریک شدن مری-بلع دشوار-درد قفسه سینه مزمن)

11-علایم نادر: سرفه مزمن، تغییر در تن صدا (خشن شدن صدا)، گوش درد مزمن و سینوزیت.

تشخیص:

1-اندازه گیری( PH (PH MONITORING:یک قلم و یا پروب( PROBE) از طریق بینی به مری وارد میگردد تا سطح اسیدیته ی بخش تحتانی مری را اندازه گیری کند. از انجایی که تغییرات اندک اسیدیته در مری طبیعی میباشد. لازم است که این اندازه گیری 24 ساعت بطول انجامد.

2- عکس برداری: توسط اشعه ایکس و نوشیدن محلول باریوم.

3- فشارسنجی( MANOMETRY):یک سنسور فشار از طریق دهان به مری وارد گردیده و فشار اسفنکتر تحتانی مری را اندازه گیری میکند.

3- آندوسکوپی مری.

4- نمونه برداری( BIOPSY): یک نمونه از بافت مری برداشته شده و از حیث التهاب، سرطان و دیگر مشکلات مورد بررسی قرار میگرد.

درمان: 

 تغییر در شیوه زندگی:
1-بلافاصله پس از صرف غذا از دراز کشیدن، خم شدن زیاد و یا بلند کردن اشیاء سنگین اجتناب کنید.

2-تمرینات شکمی را نیز پس از صرف غذا محدود سازید.

3-لباسهای گشاد بپوشید و از به تن کردن لباسهای تنگ خودداری کنید. کمربند خود را نیز محکم نبندید.

4-چنانچه اضافه وزن دارید وزن خود را کاهش دهید.

5-از مصرف غذاهای پرچرب خودداری ورزید.

6-از مصرف شکلات، نعناع، غذاهای تند و ادویه دار، غذاهای اسیدی (مرکبات، آناناس ، گوجه فرنگی و فرآورده های آن)، نوشیدن چای و قهوه (و هرگونه نوشیدنی کافئین دار)، سرکه و مشروبات الکلی اجتناب ورزید. (به خصوص قبل از خواب)

7- از مصرف سبزیجاتی نظیر پیاز، کاهو، گل کلم، سیر، بروکلی و کلم بروکسل خودداری کنید.

8- از مصرف شیر و لبنیات حاوی کلسیم و چربی قبل از خواب بپرهیزید.

9- مصرف مکمل های کلسیم و مقادیر زیاد ویتامین  C باعث تحریک ترشح اسید معده میگردند. بنابراین ازمصرف آنها قبل از خواب خودداری کنید.

10- از مصرف سیگار اجتناب ورزید.

11- در طول روز چندین وعده کم حجم و سبک مصرف کنید.

12-از مصرف غذا حداقل 2-3 قبل از خواب خودداری کنید.

13- سر تختخواب خود را به میزان 15-25 سانتی متر بالا بیاورید. همچنین میتواند زیر تشک تخت یک جسم گوه مانند قرار دهید. (قرار دادن چند بالش زیر سرو یا کتف تاثیرچشمگیری نخواهد داشت)

14- پروتئین و سلنیوم بیشتری مصرف کنید.

15- جویدن آدامس به مدت 30 دقیقه پس از صرف غذا با تحریک ترشح بزاق میتواند علایم سوزش سردل را تسکین دهید.

16- از مصرف بی رویه ی قرصهای ضد التهاب غیراستروئیدی (نظیر آسپرین، ناپروکسن و ایبوپروفن) اجتناب کنید.مصرف استامینوفن مجاز است.

درمان دارویی:

1-ضد اسیدها( ANTACIDS):باعث خنثی شدن اسید معده و افزایش PH معده میگردند. کوتاه اثر میباشند و بایستی حداقل هر دو ساعت یکبارو 30-60 دقیقه پس از صرف غذا و همچنین قبل از خواب مصرف گردند.

2- آنتاگونیست های هیستامین
(مهار کننده های گیرنده H2) (H2 RECEPTORS BLOCKERS): هیستامین از دیواره معده ترشح گردیده و با اتصال به گیرنده های واقع بر سلولهای تولید کننده اسید معده باعث تحریک آنها به تولید اسید میگردند. آنتاگونیستهای هیستامین از این اتصال جلوگیری کرده و ترشح اسید را کاهش میدهند. این داروها بایستی 30 دقیقه قبل از صرف غذا مصرف گردند. دوام اثرشان نیز طولانی مدت تر از ضد اسید ها میباشد.

3- مهارکننده های پمپ پروتون( PROTON PUMP INHIBITORS): موثر تر از آنتاگونیستهای هیستامین میباشند. چراکه ترشح اسید را تا حدود بسیار زیادی متوقف میسازند.30 ­ دقیقه قبل ازغذا بایستی مصرف گردند و دوام اثرشان نیز بیشتر از سایر داروهای رفلاکس معده میباشد. این دسته ازداروها برای افرادی که بدنشان به داروهای ضد اسید و یا مهار کننده هیستامین پاسخ نمیدهد، مناسب میباشد.

4- پروکینتیک ها( PROKINETICS/PRO MOTILITY DRUGS): این دسته از داروها باعث تحریک انقباضات عضلات مجاری گوارشی، افزایش فشار و انقباض اسفنکتر تحتانی مری و تقویت انقباضات حرکات دودی میگردند. بایستی نیم ساعت قبل از غذا مصرف گردند .

5- بیسموت ساب سالیسیلات( BISMUTH SUBSALICYLATE):سطح داخلی مری را میپوشاند و به مثابه یک لایه محافظ در برابر اسید معده عمل میکند.

6- آلژینیک اسید( ALGINIC ACID): ترکیب آلومینیوم هیدروکساید (ضد اسید) و منیزیوم کربنات و یا تری سیلیکات( MAGNESIUM TRISILICATE). ضد اسید باعث خنثی شدن اسید معده و عامل دیگر باعث ایجاد کف و ایجاد حایل بین معده و مری میگردد.

نکته:کاهش اسید معده در پی مصرف داروهای ضد اسید و کاهنده اسید معده خطر عفونتهای غذایی را افزایش میدهد.

درمان جراحی:

1-( NISSEN FUNDOPLICATION): بخش فوقانی معده به دور اسفنکتر تحتانی مری پیچیده میگردد. این عمل بصورت لاپاروسکوپی انجام میگیرد.



2- ( ENDOCINCH):بروی اسفنکتر تحتانی مری چند بخیه قرارداده میشود تا چندین چین روی آن ایجاد گردیده و عضله آن تقویت گردد.

3- ( STRATTA): توسط یک الکترود انرژی فرکانسهای رادیویی بر اسفنکتر تحتانی مری تابیده میگردد .

v      سرطان معده

علت سرطان معده معلوم نیست. پولیپ خوش‌خیم معده و زخم مزمن و طولانی ممکن است به سرطان معده تبدیل گردد. مطمئنترین طریقه تشخیص سرطان معده عکسبرداری و تنها معالجه آن عمل جراحی است.

سرطان معده بیماری است که در آن سلول های سرطانی در معده افزایش پیدا می کنند و باعث ایجاد توده یا زخم در معده می شوند. منشأ این سلول های سرطانی معمولاً سلول های مخاط معده می باشد.

سرطان معده بیشتر در افراد میانسال و مسن دیده می شود و در آقایان بیشتر از خانم ها دیده می شود. سابقه عفونت های هلیکو باکتر پیلوری می تواند علت مهمی در ابتلا این بیماری باشد و همچنین زمینه ژنتیک نیز می تواند سبب ایجاد سرطان در افراد جوان و میانسال باشد. این سرطان ممکن است همراه سرطان هایی مانند سرطان کلیه، مغز و پوست نیز دیده شود.

علل :

عوامل زمینه ساز این بیماری عبارتند از سابقه رادیوتراپی معده (به هر علتی که باشد)، مصرف زیاد و طولانی مدت غذاهای کنسرو شده، غذاهای دودی و غذاهایی که مواد نگهدارنده در آن به کار برده شده است. مصرف غذاهای مانده می تواند زمینه ابتلا به سرطان معده را بیشتر کند. سرطان معده با توجه به پیشرفت بهداشت در کشورهای غربی کاهش پیدا کرده(به جز سرطان کاردیا و فوندوس معده)، ولی در کشورهای جهان سوم نه تنها کاهش پیدا نکرده، بلکه در بعضی از نقاط افزایش نیز یافته است.

مصرف زیاد و طولانی مدت غذاهای کنسرو شده، غذاهای دودی، غذاهایی که مواد نگهدارنده دارند و نیز غذاهای مانده از عوامل زمینه ساز سرطان معده هستند. پس از مصرف غذاهای بیرون و آماده تا حد ممکن پرهیز کنید. 

علایم:

1-       درد در ناحیه شکم (قسمت فوقانی، میانی شکم و اپی گاستریک)

2-        احساس توده در شکم ( که از علایم دیررس و پیشرفته این بیماری می باشد)

3-        احساس خستگی و ضعف و بی حالی که می تواند این علایم ثانویه ی کم خونی باشد.

4-       همچنین بی اشتهایی، به ویژه بی اشتهایی به غذاهای گوشتی و کاهش وزن که گاهی با اتساع شکم و آسیت (جمع شدن آب در شکم) همراه می شود..

5-       گاهی نیز بیماران با علایم متاستاتیک به پزشک مراجعه می کنند مانند درگیری غدد لنفاوی ناحیه گردن که باعث بزرگی در این ناحیه می شود و یا علایم دیگر متاستاز مانند زردی و برآمدگی شکم که نشانه درگیری کبد است.

6-       شایع ترین علایم سرطان معده لاغری می باشد.

تشخیص:

لازم است از سنین متوسط به بالا، بررسی آندوسکوپی دوره ای در ناحیه معده به عمل آید و در صورت مشاهده ضایعات برجسته و تومورال یا ضایعات زخمی، از سطح مخاط معده نمونه برداری انجام شود. نکته مهم در نمونه برداری این است که جهت تایید قطعی لازم است از ضایعه مشکوک حدود 6 الی 9 بار نمونه برداری به عمل آید تا با اطمینان بیشتری سرطان معده تشخیص داده شود.

از رادیوگرافی با ماده حاجب، در مواردی که شخص تحمل آندوسکوپی را ندارد(ماندن افراد پیر و کسانی که دارای مشکلات روانی می باشند) استفاده می شود.

جهت تشخیص گسترش بیماری می توان از  CT scan و CT شکم و سونوگرافی شکم و کبد استفاده کرد.

درمان:

در درمان این بیماران مهم ترین مساله تشخیص دقیق است. با بررسی باید مشخص گردد که بیماری چقدر گسترش پیدا کرده است. متاسفانه در اغلب موارد بیماری تقریباً به صورت گسترده معده را درگیر کرده و به همین علت نیز باید حتماً بلافاصله بعد از تشخیص قطعی، CT شکم انجام شود و مشخص شود که آیا بیمار قابل جراحی هست یا نه. قابل ذکر است در صورتی که تومور قابل درمان باشد، عمل جراحی ضرورت دارد و بعد از عمل جراحی و ارزیابی نمونه ها و اطلاع از نحوه درگیری غدد لنفاوی داخل شکم، درگیری سروز و صفاق بیمار، شیمی درمانی و رادیوتراپی باید انجام شود. توصیه می شود که هر دو درمان برای بیماران انجام شود، چون باعث جلوگیری از برگشت موضعی تومور می شود.

متاسفانه در اغلب موارد متاستاز(گسترش سلول های سرطانی) به سایر قسمت ها وجود دارد. در این موارد ابتدا باید شیمی درمانی و رادیوتراپی انجام شود و سپس بیمار برای جراحی ارجاع و تومور برداشته شود. در صورت متاستاز شدید، شیمی درمانی پیشنهاد اول است و در صورتی که بیماری غیر قابل درمان با روش های فوق باشد، باید از روش های تسکینی استفاده شود که شامل مسکن ها و استنت ها (لوله هایی که داخل معده گذاشته می شود) است. اخیراً روش های شیمی درمانی بسیار تغییر کرده و عوارض کم تری دارد و درصد بهبودی با استفاده از روش های جدید بسیار زیادتر شده است و حدود 60-50 درصد بیماران به درمان پاسخ مناسب می دهند.

برای جلوگیری از ابتلا به سرطان معده از مصرف غذاهای دودی، کنسرو شده، حاضری، مانده و دارای مواد نگهدارنده خودداری کنید و به جای آن میوه، سبزی و غذاهای تازه مصرف کنید.

 عواقب عدم درمان به موقع این بیماری :

بهترین نتایج درمان هنگامی به دست می آید که بیمار در مراحل اولیه اقدام به درمان کند و بلافاصله بررسی شده و آندوسکوپی انجام گیرد. بهترین روش در این مورد روش اسکرینینگ می باشد. چون بیمار وقتی در مراحل اولیه است امکان بهبودی زیادی می باشد، ولی عدم درمان به موقع نه تنها شانس بهبودی را پایین می آورد، بلکه ممکن است سبب درگیر کردن بافت های مجاور هم شود و امکان درمان را بسیار ضعیف کند.

 اقدامات و رژیم های غذایی خاص کمک کننده :

برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری، بهتر است از غذاهای گیاهی و غذاهای تازه استفاده شود. از مصرف غذاهای کنسرو شده و مانده حتی الامکان خودداری شود و غذاهایی که مواد نگهدارنده دارند، خیلی کم استفاده شود. غذاهای دودی (مثل ماهی دودی و...) از برنامه غذایی حذف شوند و در عوض مقدار زیادی میوه جات و سبزی جات تازه مصرف شود.

توصیه کلی برای افراد مبتلا به این ییماری :

توصیه می شود در صورت مشاهده ی هر کدام از علایم بیماری، بلافاصله به پزشک متخصص مراجعه نمایند تا تحت بررسی و در صورت لزوم درمان مناسب قرار گیرند.

حتماً درمان را به صورت کامل انجام دهند و با توجه به درمان های اخیر که امکان بهبودی را بسیار بالا برده است، حتماً زیر نظر پزشکان متخصص انکولوژی و رادیوتراپی اقدام به درمان مناسب کنند و مطمئن باشند در صورتی که بیماری به موقع تشخیص داده شود و درمان گردد، نتایج مطلوبی از درمان حاصل خواهد شد.

سردرد

سردرد یکی از شایع‌ترین شکایتهای بیماری‌ها است باید به خاطر داشت که سردرد یک بیماری نیست، بلکه نشانه ای است از طیف متنوعی از بیماریها که از یک سرماخوردگی ساده شروع و به امراض جدی مثل تومورهــــــای بدخیم مغزی ختم می شود. گر چه در اغلب موارد منشأ سردرد، بیماریهای خوش خیم می باشد، اما اولین مسأله ای که در برخورد با بیمار مبتلا به سردرد باید حل شود، عبارت است از افتراق بین علل خوش خیم و علل خطرناکتر.. درمان سردرد بستگی به عامل ایجادکننده سردرد دارد اما در اغلب موارد با مسکن سردرد رفع میگردد .

مکانیسم ها ی سردرد عبارتند از:

• ـ گشاد شدن عروق داخل و خارج جمجمه
• ـ التهاب عروق داخل و خارج جمجمه
• ـ عفونت عروق داخل و خارج جمجمه
• ـ انقباض ممتد عضلات کاسه سر و گردن
• ـ تغییر فشار داخل جمجمه.

انواع اصلی سردرد :

۱-   میگرن :

معمولاً پانزده تا سی دقیقه قبل از شروع این نوع سردرد، علایمی مثل ظهور نقاط نورانی در جلو چشم، تاری دید و منگی پدیدار می شود؛ آرام آرام با از بین رفتن این علایم سردرد یک طرفه ای به صورت مبهم و در یک سمت ناحیه گیجگاهی ظاهر می شود، به تدریج شدت درد افزایش می یابد و سردرد حالت ضرباندار به خـــود می گیرد، در این مرحله بیمار رنگ پریده و دچار تهوع و استفراغ شدیدی می شود؛ بسیاری از بیماران در این مرحله ترس از نور پیـــدا می کنند و ترجیح می دهند در اتاق تاریک استراحت کنند و پاره ای دیگر تعریق شدید و تکرر ادرار پیدا می کنند.

درد بین چند ساعت تا یک روز طول می کشد و بالاخره بیمار به خواب فرو می رود. پس از اینکه بیمار از خواب بیدار شد، سردرد تسکین می یابد. این نوع سردرد در زنان بیشتر دیده می شود و استعداد ارثی به بروز حملات در بین افراد وجود دارد.
    

۲ ـ سردرد عصبی:

 تقریباً ۹۰ درصد از بیماران مبتلا به سردرد دچار این نوع سردرد هستند. علت پیدایش این نوع سردرد، انقباض عضلات کاسه سر، گردن، شانه و صورت بوده و مهمترین دلیل پیدایش این انقباض ها، هیجانات عصبی است.

درد معمولاً از ناحیه پیشـــــانی، گردن یا شانه شروع می شود و به تــدریج تمام کاسه سر را فرا می گیرد. این درد ماهیت فشاری داشته ولی خاصیت ضربانی ندارد. بیمار از اینکه سرش سنگین است شکایت دارد، ممکن است تهوع پیدا کند اما به استفراغ دچار نمی شود.
۳  ـ سردرد به علت عفونت مننژ (پرده های مغزی):

درد در این بیماران به صورت فشرده بوده و تمام سر را فرا می گیرد، با استراحت کاهش می یابد و با حرکت تشدید می شود. وجود علایمی چون تب و سفتی گردن به تشخیص کمک می کند.
۴  ـ سردرد به علت تومورهای مغزی:

این نوع سردرد ها معمولاً متناوب بوده و در اوایل صبح شدیدتر است، بیشتر ماهیت حمله ای دارد، با حرکت سر، بلند کردن بار، عطسه و به خصوص سرفه تشدید می شود. معمولاً سردرد همراه با اختلالات خواب همراه است و گاه بیمار به علت سردرد از خواب بیــــــدار می شود.

۵  ـ سردرد به علت فشار خون بالا:

سردرد در این بیماران، معمولاً‌ زمانی ظاهر می شود که فشارخون حداکثر به حدود ۲۰۰ و فشارخون حداقل به حدود ۱۲۰ میلی متر جیوه رسیده باشد؛ این نوع سردرد غالباً در ناحیه پس سر متمرکز بوده، و با درمان فشارخون در اکثر موارد از بین می رود.
۶  ـ سردرد ناشی از بیماریهای چشم:

عیوب انکساری چشم ، سبب پیدایش سردردهای مکرر در ناحیه پیشانی بخصوص به هنگام مطالعه یا تماشای تلویزیون می شود ، اما سردرد ناشی از آب سیاه با چشم درد شدید همراه بوده و معمولاً در ناحیــه پیشانی متمرکز می شود و اغلب با تهوع و استفراغ همراه است.
  

۷  ـ سردرد ناشی از بیماریهای سینوس:

سردردهای ناشی از التهاب و عفونت سینوسها اغلب در ناحیه پیشانــــی متمرکز می شود؛ این دردها با حرکت سر و دراز کشیدن تشدید می شود و پس از بیدار شدن از خــواب به حداکثر شدت خود می رسد؛ این سردردها با درمان التهاب یا عفونت سینوس ها مرتفع می شوند.

۸  ـ سـردرد ناشی از عفونت های دندانی‌:

این نوع سردرد ها غالباً از ناحیه صورت شروع و بتدریج به تمام کره سر منتشر می شود و با درمان عفونت دندانی، درد از بین می رود.

    ۹ ـ سردردهای آلرژیک:

این نوع سردردها متعاقب تماس فرد بیمار با ماده حساسیت زا ایجــــاد می شود؛ معمولاً همراه با این نوع سردرد سایر علایم حساسیت مثل احتقان بینی، آبریزش از بینی ، سرفه، عطسه و گاهی اسهال دیده می شود وکنترل حساسیت معمولاً به کنترل سردرد منجر می شود.

10- سردرد مختلط :

در موارد نادری برخی از انواع سردرد وجود دارند که محققان معتقدند سردردهای مختلط بوده و علائمی ما بین سردرد تنشی و میگرن دارند . چنین مواردی وقتی رخ می‌دهند که علائم و درمان این دو سردرد در برخی از افراد به خوبی قابل افتراق نیست . برای مثال سردرد تنشی‌ای که بسیار شدید باشد و درد تیز و ضربان داری داشته باشد بسیار شبیه به سردرد میگرنی است . به علاوه هنگامی‌که سردرد میگرنی متناوباً روی دهد درد آن شبیه به سردرد تنشی احساس خواهد شد .

11-  سردرد خوشه ای:

این نوع سردرد ، شدیدترین درد را به همراه دارد، در عین حال کمتر از انواع دیگر شایع است. از هر 10 فرد مبتلا به این بیماری، 9 نفرشان مرد است که اغلب سیگاری های ماهر و دایم الخمر در زمره این گروه قراردارند .

سردردهای خوشه ای به صورت گروهی حمله می کنند. معمولا درد، هر روز در یک ساعت معین بروز می کند و ممکن است روزها ، هفته ها یا حتی ماه ها طول بکشد. در نهایت هم این امکان وجود دارد که پس از بهبودی نسبی ، درد ماه ها یا سال ها به سراغ فرد نیاید و او فکر کند که کاملا خوب شده است .

در هنگام شروع حمله، دردی شدید و کشنده در یک طرف سر احساس می شود . ضمن آن که ممکن است آبریزش بینی و چشم از همان طرف سر آغاز شود. گاهی اوقات استنشاق اکسیژن خالص در مرحله اول بروز سردرد، ممکن است درد را متوقف کند. هنگامی که به این نوع سردرد مبتلا شدید ، سیگار نکشید و از انجام فعالیت های استرس زا خودداری کنید.

سردرد های خطرناک:

 تغییر در کیفیت سردرد:

یعنی اگر همیشه سردردتان آرام بوده و به مسکن جواب می‌داده است، ولی حالا مقاوم شده یا کیفیت آن تغییر کرده است.

تواتر و تکرار سردرد مهم است:

برای مثال قبلا هفته‌ای یک‌بار مبتلا می‌شدید، اما الان روزی سه بار سردرد دارید.

سردردی که شما را از خواب بیدار می‌کند:

سردسته این نوع سردردها که فرد را از خواب بیدار می‌کند، سردردهای عروقی مانند میگرن هستند. اما به هر حال اگر چنین سردردی گرفتید، بررسی پزشکی لازم است.

سردردهای صبحگاهی :

با اینکه عللی چون بی‌خوابی و عدم استراحت کافی، فشار خون بالا و غیره می‌توانند چنین سردردی را ایجاد کنند، اما اگر سردرد شما اول صبح شروع می‌شود و در طول روز کمتر می‌شود، مهم است، چون به طور طبیعی ما در طول خواب با افزایش نسبی فشار داخل جمجمه مواجه‌ایم و اگر ضایعه‌ای فضاگیر در آنجا وجود داشته باشد، این افزایش نسبی فشار را نمی تواند تحمل کند و سردرد رخ می دهد.

سردرد همراه با تهوع و استفراغ:

خیلی از سردردها این‌طورند مثل میگرن. اما اگر تهوع در اوایل صبح پدید آید و با استفراغ کردن سردردتان کم شود و اشتهای خوردن صبحانه را پیدا کنید، باید بررسی پزشکی شوید.

سردرد کودکان به‌خصوص اگر تکرار‌شونده باشد:

بچه‌ها نمی‌توانند سردرد را بشناسند یا از آن شکایت کنند، ولی با تغییر اشتها، کاهش فعالیت بدنی  و یا کاهش تمایل به درس خواندن، آن را نشان می‌دهند.

سردرد سالمندان (حدود 65 سالگی):

اگر در این گروه از افراد، سردرد ناگهانی، مزمن و مقاوم به درمان پزشکی باشد، باید بررسی شود.

سردرد همراه با فوتوفوبی (ترس از نور):

موردی شبیه به میگرن یا مننژیت. اگر سردرد همراه با علایم چشمی مثل دوبینی، کاهش دید، تغییر میدان بینایی و تاری دید باشد یا تغییر سریع عینک در فواصل کوتاه یک‌ماه، همراه با سردرد باشد، بهتر است از نظر علل مغزی بررسی شوید.

در شرایط زیر باید بررسی از نظر تصویربرداری شامل سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی مغز به‌عمل آید:
1-    اولین و شدیدترین سردرد (First and worst h)
2-    سردرد مزمن روزانه (CDH)
3-    سردرد همراه با تشنج
4-    شروع سردرد بعد از ۵۰ سالگی
5-    سردردی که به درمان‌های معمول و مرسوم پاسخ ندهد
6-    سردرد فزاینده از نظر شدت و مدت و فرکانس
7-    سردرد مداوم روزانه که اخیراً ایجاد شده باشد
8-    سردرد شدید در افراد مبتلا به سرطان و HIV به‌ویژه اگر اخیراً ایجاد شده باشد
9-    سردرد همراه با تب، تهوع، استفراغ و علایم تحریک مننژ
10-    سردرد همراه معاینه‌ی نورولوژیک غیرطبیعی شامل اختلال شناختی، اختلال حرکتی یا ادم پاپی
11-    سردرد همیشه یک‌طرفه (در یک سمت خاص)
12-    سردرد همراه با اورا و یافته‌ی غیرطبیعی نورولوژیک که منطبق بر میگرن نباشد.

مهمترین عوامل ایجاد کننده سردرد:

•      استرس، نگرانی،  اضطراب  و ... در مورد فعالیت های کاری روزمره، ضرب الاجل های کاری، درخواست های مسئولین و یا نگرانی در مورد خانه و اعضای خانواده.

• درگیری های احتمالی با ارباب رجوع یا همکاران.
• محیط کاری غیر آرام- گرما، سر و صدا، دود سیگار، هوای آلوده، نور کم، میز نامناسب و صندلی سخت از جمله مواردی هستند که می تواند تحمل محیط کار را برای کارمند دشوار کنند.
• استفاده طولانی مدت از رایانه یا ماشین حساب
• اصرار برای انجام یک کار به خصوص به مدت چندین ساعت بدون استراحت
• عدم صرف صبحانه یا ناهار در زمان معین
• عدم استراحت کافی و کامل در هنگام شب

مواد غذایی که ایجاد سردرد میکند:

تیرامین :

این ماده جزو گروه آمین ها(ترکیبات آلی حاوی نیتروژن ) است. ماست ،سرشیر ، پنیر ، سس سویا ، جگر ،مخمر آبجو و مشروبات الکلی جزو این گروه اند .

نیتریت ها :

این ماده به عنوان نگهدارنده مواد غذایی استفاده می شود و از تغییر رنگ و طمع مواد جلوگیری می کند. مواد غذایی حاوی نیتریت عبارتند از : انواع کنسروها ،ماهی ، گوشت و سوسیس دودی شده و گوشت گاو نمک زده .

گلوتامات مونوسدیم :

این ماده افزودنی ،MGS نامیده می شود و یکی دیگر از عوامل بروز سردرد به شمار می رود .این ماده همچنین به نام HPP پروتئین گیاهی هیدرولیز شده و طعم دهنده طبیعی معروف است.

آجیل ،چیپس ،انواع سس ها ،غذاهای چینی ،رژیمی و منجمد حاوی این مواد هستند .

ویتامین ها :

مصرف بیش از حد ویتامین های A , B و به ویژه( اسید نیکوتینیک (ویتامین محلول در آب از گروه ویتامین های B می تواند باعث بروز سردرد شود.

آب :

کاهش آب بدن ،یکی از عوامل اصلی ایجاد سردرد ،به خصوص میگرن است .مصرف مشروبات الکلی ،فعالیت های ورزشی درتابستان و بیماری هایی نظیر تب و اسهال موجب کاهش میزان آب بدن و نهایت بروز سردرد می شود .

کافئین : 

این ماده نافذ و تأثیر گذار به دلیل خاصیت افزایش جذب روده ای داروها ، تکسین دهنده دردهاست. کمبود این ماده در بدن به مدت 8 تا 16ساعت بعد از آخرین مصرف ، موجب بروز سردرد ،هنگام صبح بعد از بیدار شدن و در پایان کار روزانه می شود .

کافئین محرکی ست که بر روی قلب ،ریه ،رگ های خونی ، ماهیچه ها، معده ، کلیه ها و متابولیسم بدن تأثیرمی گذارد ومصرف بیش از حد آن موجب بروز علائمی نظیر اضطراب ،نگرانی ،ترس و دلهره ، بی خوابی ،خستگی و بی حالی ، دردهای ضربانی و فکرکردن به امور غم انگیز می شود. مصرف 8 تا  10 فنجان قهوه (1گرم کافئین ) به طور مداوم ،برای بدن مضر است و حتی مصرف 10گرم و یا بیشتر منجر به فوت می گردد .

مواد خوراکی دیگر :

مصرف بعضی از مواد خوراکی نظیر مرکبات ،محصولات لبنی ، سویا ، پیاز ، غذاهای چرب ، خوراک دریایی ، مواد مصنوعی شیرین ساز مانند ساخارین در بعضی از افراد منجر به بروز سردرد می گردد .

داروها :

نیتروگلیسیرین (مخصوص بیماران قلبی ( قرص های ضد بارداری ، داروهایی که برای فشار خون  و اتساع رگ های خونی ،استفاده می شود . به عنوان عامل مؤثر در ایجاد سردرد شناخته شده است .

بهترین موارد برای پیشگیری از ابتلا به سردرد شامل موارد زیر می شود:

- پس از بروز سردرد علت آن را تشخیص دهیم و با این کار، سعی کنیم از عامل بروز این اختلال دوری کنیم.

- با توجه به غذاهای مصرفی روزانه، اتفاقات معمول و دیگر عوامل سعی کنیم مهمترین نشانه بروز سردرد را در خود پیدا کینم.

- با مطالعه بیشتر در مورد میگرن و عوامل بروز آن در محل کار، نشانه های آن را به آسانی تشخیص دهیم و از شیوع آن جلوگیری کنیم.

- هر روز پس از بیدار شدن از خواب صبحانه کامل مصرف کنیم و در زمان معین ناهار بخوریم.

- از سلامت چشمان خود مطمئن شویم، چون ممکن است یکی از علل بروز سردرد، اختلالات بینایی باشد.

- محیط اطراف خود در محل کار را خوشایند کنیم و وسایل را آنگونه که می پسندیم بچینیم.

- حتی الامکان سعی کنیم از انجام کارهای استرس زا و اضطراب آور دوری کنیم و انجام آن را به زمانی مناسب بیاندازیم.

از جمله مواردی که افراد برای جلوگیری از بروز سردرد باید به آن توجه داشته باشند داشتن محیطی آرام و راحت است. اگرچه هدف فرد از آمدن به محل کار انجام فعالیت های کاری روزمره است، اما این فعالیت ها باید در محیطی آرام و مناسب انجام شود. طبق بررسی های انجام شده، عواملی چون سر و صدا و دمای نامناسب محیط کار می تواند احتمال بروز سردرد را به گونه ای قابل ملاحظه افزایش دهد. اگر شما از جمله کارمندانی هستید که در محل مناسبی کار نمی کنید، سعی کنید هر چه سریع تر این وضعیت را به کارفرمای خود اطلاع دهید. مطمئن شوید که محل کار شما براساس اصول منطقی و حساب شده طراحی شده و تمامی وسایل در محل مناسب خود قرار گرفته اند.